برنامه‌های آموزشی ازدواج شامل مهارت‌هایی در حوزه ارتباط است که به زوج‌ها در انتخاب درست و ایجاد ازدواج‌هایی قوی و سالم کمک می‌کند. در میان انواع برنامه‌های آموزشی ازدواج، ابتدایی‌ترین و شاید رایج‌ترین آن، آموزش‌های پیش از ازدواج است. برخلاف برنامه‌های به‌اصطلاح مداخله‌ای یا درمانی که با ازدواج‌های مشکل‌دار سروکار دارند، آموزش‌های پیش از ازدواج روی این مباحث متمرکزند: بحث درباره فرضیاتِ پنهان افراد در مورد ازدواج، آموزش مهارت‌های ارتباطی به زوج‌ها قبل از ایجاد مشکلات و پیشگیری از پریشانی‌های زناشویی.

این برنامه‌های مهارت‌محور عموماً روی زوج‌های نامزد‌شده کار کرده و به آماده‌سازی آن‌ها در برابر الزامات و استرس‌های زندگی زناشویی کمک می‌کنند. خلاصه، هر چه زوجین زودتر در مورد این مسائل بحث کرده و مهارت‌های ازدواج را بیاموزند، با مشکلات کمتری مواجه خواهند شد. با ما «همــراه» باشید.

برنامه پیشگیری و تقویتِ روابط (PREP)

گسترده‌ترین برنامه پیشگیری و تقویت روابط، اولین بار بیش از 30 سال پیش توسط هاوارد مارکمن و اسکات استنلی در دانشگاه دِنور توسعه داده شد. این برنامه مهارت‌هایی را که برای یک ازدواج خوب ضروری است، آموزش می‌دهد: ارتباطِ مؤثر، همراهی، مهارتِ حل مسئله، مهارتِ مدیریت اختلاف، حفظ و تقویت عشق، تعهد و دوستی.

مطالعاتی که بر اثربخشی این برنامه متمرکز بوده‌اند، نشان دادند که در مقایسه با زوج‌های بدون آموزش، زوج‌هایی که در PREP شرکت کردند موارد زیر را نشان داده‌اند:

به‌طورکلی سطوح بالاتری از خشنودی از رابطه (به‌ویژه در میان گروه‌های کم‌درآمد) گزارش‌شده است.
سه سال پس‌ازاین آموزش، سطح بالاتری از رضایت از رابطه و مسائل جنسی ایجادشده است.
تا 12 سال پس‌ازاین آموزش، مهارت‌های ارتباطی زوجین به‌طور قابل‌توجهی افزایش‌یافته، مهارت‌های مدیریت تعارض رشد کرده و الگوهای ارتباطی منفی کاهش‌یافته است.
سه تا پنج سال پس از آموزش، موارد کمتری از خشونت فیزیکی با همسران گزارش‌شده است.
زوج‌ها اعتقاد داشتند آموزش‌هایی که دیده‌اند، به موفقیت ازدواج آن‌ها کمک کرده است.
زوج‌ها اعتقاد داشتند به‌واسطه شرکت در این آموزش‌ مایل‌اند زمان بیشتری را برای رابطه خود بگذارند.
زوج‌ها احساس می‌کنند در مهارت‌های مدیریت خشم پیشرفت کرده‌اند.

این نتایجِ مثبت گویای همه‌چیز هستند چون فقدان این آثار و نتایج به‌شدت با پریشانی زناشویی، خشونت، و طلاق مرتبط است. همچنین این نتایج توضیح می‌دهند که چرا زوج‌هایی که در PREP شرکت کرده‌اند، تا چهار الی پنج سال بعدازاین آموزش احتمالِ جدایی پیش از ازدواج در آن‌ها کمتر است.

از عوامل موفقیت برنامه‌های آموزش پیش از ازدواج (مثلِ PREP) استفاده از پرسشنامه‌هایی است که به زوجین کمک می‌کند تا ببینند چقدر در مقوله‌هایی چون ازدواج، فرزندان و به‌طورکلی زندگی، هم‌نظرند.

چنین آزمون‌هایی به شناسایی حوزه‌های بالقوه‌ی اختلاف کمک می‌کند تا زن و شوهر نسبت به ضعف‌های یکدیگر آگاه شده و بتوانند اعمال اصلاحی مانند پرورش مهارت‌ها را آغاز کنند. حتی ابزارها و آزمون‌هایی وجود دارد که می‌توانند پیش از ازدواج به یک زوج خاص بگویند که آیا این دو پس از ازدواج همراه هم خواهند ماند یا خیر.

3 پرسش‌نامه‌ معتبر علمیِ آموزش‌های پیش از ازدواج:

1- آزمون آمادگی پیش از ازدواج و تقویت روابط (PREPARE)

2- آزمون تسهیل‌کننده ارتباط، تفاهم و مطالعه بی‌پرده زوجین (FOCCUS)

3- آزمون ارزیابی رابطه (RELATE)

1. آزمونِ PREPARE

PREPARE یک پرسش‌نامه‌ی 195 موردی است که مسائل مربوط به رابطه را ارزیابی می‌کند، مسائلی مانند: انتظارات زناشویی، مسائل شخصیتی، ارتباطات، حل اختلاف، مدیریت مسائل مالی، رابطه‌ جنسی و پدرومادر بودن. زوج‌ها براساس نحوه پاسخگویی به سؤالات، به چهار دسته تقسیم می‌شوند: 1) خوشحال و شاد، 2) همدل و سازگار، 3) رایج و معمولی و 4) متعارض و دچار کشمکش. بحث و گفتگویی که این ابزار ارزیابی ایجاد می‌کند بخش بزرگی از اثربخشی آن را تشکیل می‌دهد. PREPARE در بهبودِ روابط به زوج‌ها کمک می‌کند. مطالعه‌ای در سال 2003 نشان داد که PREPARE به نحوِ بنیادی 90٪ از زوج‌های شرکت‌کننده را تحت تأثیر قرار داده است. مثلاً، 83٪ از روابطی که بیشترین درگیری را داشتند به‌سوی مثبت‌تر شدن میل کردند. به‌طورکلی، نیمی از زوج‌ها رابطه‌شان یک سطح بهبود یافت و 29٪ از آن‌ها دو سطح.

همچنین مطالعه‌ای که در سال 2003 انجام شد، تأیید می‌کند که پرسشنامه‌های پیش از ازدواج همراه با جلسات بازخورد در پیشگیری از پریشانی زناشویی مؤثر است. این رویکرد باعث افزایش 52 درصدی زوج‌هایی شد که به‌عنوان زوج‌هایی با بیشترین رضایت از رابطه خود، طبقه‌بندی می‌شدند. در میان بقیه زوج‌ها، بیش از نیمی از آن‌ها ارزیابی‌شان را از رابطه خویش بهبود دادند. حتی در میان زوج‌هایی که در شرایط پرخطری بودند، بیش از 80 درصد آن‌ها در شرایط مثبت‌تری قرار گرفتند.

2. آزمونِ FOCCUS

FOCCUS هم پرسش‌نامه‌ای مشابه PREPARE است و نتایج مشابهی را نشان داده است، با این تفاوت که دارای جهت‌گیری مذهبی است. مطالعه‌ای روی 677 بزرگسال، هشت سال بعد از تکمیل آزمون FOCCUS انجام‌شده است. نتایج این مطالعه نشان داد که بیش از 66 درصد افراد این ابزار ارزیابی را در زندگی مشترک خود ارزشمند یافته‌اند. پاسخ‌دهندگانی که در سال‌های اولیه ازدواج خود بودند تمایل زیادی داشتند این آموزش را مفید ارزیابی کنند و در میان کسانی که دقیقاً در سال اول ازدواج بودند، 88 درصد بیان کردند FOCCUS ارزشمند است.

3. آزمونِ RELATE

این آزمون یک پرسش‌نامه پیش از ازدواج است که بر اساس تجربه پرسشنامه‌های قدیمی‌تر ساخته‌شده است. RELATEتوسط «مؤسسه ارتباط» تهیه‌شده است که گروهی شامل اساتید، محققان و مربیانِ خانواده است. برخلاف آزمون‌های PREPARE و FOCCUS، این آزمون دریافت‌های پاسخ‌دهنده را هم از خودش هم شریک زندگی‌اش مطالبه می‌کند. همچنین مزیت ارائه بازخورد مستقیم به خود زوجین (نه صرفاً کارشناسان) را دارد. نهایتاً باید گفت مطالعات نشان داده‌اند که این آزمون در پیش‌بینی رضایت و ثبات زندگی زناشویی مؤثر است.

جمع‌بندی

اولین نوع از آموزش ازدواج که احتمالاً رایج‌ترین آن نیز است، آموزش‌های پیش‌ از ازدواج است. روح این آموزش‌ها پیشگیری است، ازاین‌جهت به اصلاحِ طرز فکر زوجین از پدیده ازدواج و آموختن مهارت‌های زناشویی متمرکزند تا از احتمال پریشانی‌های آینده در ازدواج و خانواده بکاهد.

حاصل شرکت در این آموزش‌ها رضایت از رابطه، قدرت ارتباطی‌ بالا و کاهش تنش‌های زندگی مشترک است. ابزارهای اساسی مشاورین‌ ازدواج برای معین کردن حوزه‌های توافق و اختلاف بالقوه زوجین در این آموزش‌ها استفاده از پرسش‌نامه‌هاست، که به معرفی 3 نوع اصلی آن پرداختیم.

به قول پروفسور توماس هولمن از دانشگاه بریگم یانگ این پرسش‌نامه‌ها: «روشی مناسب و کوتاه برای ارائه بازخورد به زوجین در مورد نقاط قوت و ضعفِ خودشان و رابطه‌شان است و به زوج‌ها راهی برای تعیین هدف‌هایی که باید قبل از ازدواج بهبود دهند ارائه می‌کند.»