یکی از انواع مناسباتِ خطرناک میان زوجین که میتواند منجر به رخداد پریشانی و تنش در خانواده و حتی نابودی و طلاق در ازدواج شود، عیبجویی است.
عیبجویی تعریف سادهای دارد: «عیبجویی در رابطه زناشویی زمانی رخ میدهد که یکی از طرفین نه به اعمال و افعالِ همسرش بلکه به شخصیت و هویتِ او حمله میکند.»
از نشانههای این نحوه ارتباط این است که اغلب با الفاظی شبیه «تو همیشه...» یا «تو هیچوقت ...»، همراه هستند که قدرتِ ایجادِ حالت تدافعی در طرف مقابل را دارند. بهاینترتیب عیبجوییِ یک طرف و حالت تدافعیِ طرف دیگر، منجر به چرخهای از درگیری میشود که گریز از آن و عواقبش دشوار است. برای بررسی این موضوع، در ادامه با ما «همـراه» باشید.
حالت تدافعی
وقتی حالت تدافعی از فرد سر میزند که تلاش میکند از شخصیت و هویتِ فردی خود دفاع کند. او از خودش دفاع میکند چون احساس میکند در برابر حملهای نامنصفانه، بیگناه است.
چون احساس میکند همسرش او را با فلان و بهمان عملش یکی گرفته است. گاهی اوقات این دفاع کردن از خود، به شکل ضد حملهای متقابل صورت میگیرد، یعنی فردِ قربانی هم از همسرش عیبجویی میکند، و البته گاهی اوقات هم صرفاً خود را بهعنوان یک قربانیِ بیگناه نشان میدهد.
شاید فکر کنید فقط خودِ عیبجویی مشکلآفرین است، ولی قرار گرفتن در وضعیتِ دفاعی هم آسیبزا است، گرچه ظاهراً فرد در این حالت به بیگناه به نظر میرسد.
حالتِ دفاعی را معمولاً در پاسخ به عیبجویی میبینیم که حاصل و ادامهاش چیزی جز شروعِ چرخه درگیری نخواهد بود. توجه داشته باشید وقتی یک گفتگو با حال و هوایی غبارآلود و تیرهوتار شروع میشود، این وضعیت منفی در آن تا پایان باقی میماند.
اگر در حال حاضر چنین مناسباتی در ازدواجِ شما جریان دارد، نگران نباشید، تحقیقات نشان داده همه افراد چنین وضعیتی را تجربه کردهاند، پس لغزش در این الگوهای نادرست عجیب نیست؛ اما درعینحال ابزار و روشهایی برای یادگیری راههایی جدید برای حل تعارض زوجین وجود دارد که همراه آن را به شما پیشنهاد خواهد کرد.
چه باید بکنیم؟
البته خبر خوب این است که قرار نیست صرفاً این چرخهی درگیری را برای شما توصیف کنیم، بلکه در ادامه پادزهرهایی نیز پیشنهاد ارائه میشود. پادزهرِ عیبجویی، شروعِ صحبت با آرامی و ملایمت است.
منظورمان چیست؟ یعنی صرفاً احساسات خود را در مورد موضوع موردنظرتان بیان کنید (میخواهد یک عمل باشد یا یک رفتار و رویداد)؛ و در ادامه به همسرتان بگویید که برای بهبود وضعیت آن به چه چیزی واقعاً نیاز دارید ( یک چیزِ مشخص و ملموس بیان کنید).
تحقیقات نشان داده است که 3 دقیقه اول گفتوگو تعیین میکند که بقیه گفتوگو با چه روندی و چگونه پیش رود، بنابراین ضروری است که درست شروع کنیم. در اینجا چند نمونه از یک شروع غلط و در مقابل شروع درست به شما نشان میدهیم.
چند نمونه از شروعِ غلط:
تو همیشه …
تو هیچوقت …
چرا تو ... (نکتهای در مورد کلمه «چرا»: جملاتی که با «چرا» شروع میشود بهندرت به دنبال اطلاعات است، بلکه اغلب بیان نوعی ناامیدی و خشم است.)
چند نمونه از شروع درست:
من احساس میکنم که …
در مورد آن موضوع …
من احتیاج دارم که …
اهمیت ترمیمِ رابطه
نکته مهم این است که حتی زوجهای شاد و سالم نیز گهگاه در فرازوفرود ازدواج وارد این چرخه درگیری میشوند. اما زوجهایی که در مسیرِ ارتباطی سازندهای قرار داشته باشند، در صورت لزوم میتوانند بهخوبی ترمیمِ موردنیاز در زندگی و روابط خود را اعمال کنند.
این بدین معنا است که مسئولیتِ بخش مربوط به خود از چرخه درگیری را بر عهده بگیرید و سپر دفاعی خود را پایین بیاورید.
این تلاشهای برای ترمیم رابطه در هرلحظه اهمیت خودشان را دارند زیرا میتوانند چرخهی درگیری را بههم زده و از حال و هوای تیره میان زوجین و تشدید فضای منفی جلوگیری کنند.
انجام و دریافت این تلاشها برای ترمیم رابطه زناشویی، یکی از مهارت اساسی زوجها باهوشِ عاطفی بالا است و موضوعی است که چه در آموزشهای پیش از ازدواج چه پسازآن از اهمیت بالایی برخوردار است.
تحقیقات پروفسور گاتمن نشان میدهد که: «موفقیت یا شکست تلاشهای ترمیمی زوجها حین رابطهشان یکی از عوامل اصلی در تشخیص شکوفایی یا شکست ازدواجشان میباشد».
بنابراین به یاد داشته باشید که برای نحوهی شروع صحبتِ خود بافکر عمل کنید و برنامه داشته باشید، ملایم و آرام باشید و حالت دفاعی کمتری به خود بگیرید. اینها رازهای دور ماندن از چرخه نامطلوبِ عیبجویی – حالت دفاعی هستند.
جمعبندی
در این نوشته یکی از مهارتها مهم شیوه گفتگو و حل اختلاف زوجین را برای شما شرح دادیم. این یک نمونه از مواردی بود که چیزِ کوچکی، آثار بزرگی دارد. وقتی قصد طرح انتقاد یا نظری را با همسرتان دارید سعی کنید از جملات «تو-محور» به سمت جملات «من-محور» حرکت کنید.
یعنی بهجای اینکه مستقیماً شریک زندگیتان را موضوع انتقاد قرار دهید و بگویید تو چنین و چنان هستی از احساسِ خودتان نسبت به عمل یا رفتار او صحبت کنید، اینگونه زهرِ سخنِ انتقادی شما تا حد زیادی گرفته میشود و همسرتان را به موضع دفاعی سوق نمیدهد.
منبع
این مطلب از وبسایت مؤسسه مشاورهای پروفسور گاتمن «Gottman Institute» برگرفته شده است.