هدف از تلاش‌های تسهیل گری و ترویجِ ازدواج صرفاً افزایش کمّی تعداد زوج‌ها نیست، بلکه کمک به آن‌ها برای ورود به ازدواجی سالم و حفظ این پیوند است. ازاین‌جهت، یکی از عناصر مهم این راهبرد، ارائه آموزش‌ها و مهارت‌های حین ازدواج است که به زوجین در حفظ و بهبود روابط خود یاری می‌رساند. همچنین مهارت‌های مشابهی را می‌توان به زوج‌های نامزد شده باهدف بهبود روابط و تشدید احتمال ازدواج موفق ارائه داد.

تأثیر آموزشِ مهارت‌های زناشویی در بهبود ارتباط و رضایت از ازدواج، ثابت‌شده است. تحقیقات نشان داده است که «برنامه‌های مداخله‌گرایانه زناشویی در کاهش پریشانی و طلاق در روابط زوجین، کاهش افسردگی و حفظ رضایت زناشویی در طول دورانِ تطبیق با وظایفِ پدرومادری، مؤثر بوده است.» همچنین، این برنامه‌ها «به زنانِ در معرض خطر افسردگی پس از زایمان کمک می‌کند تا استرس و خطرات ملازم آن را که ممکن است استعداد ابتلا به این نوع افسردگی را تشدید کند، کاهش دهند.»

1. برنامه‌ی «بدل به ‌خانواده شدن »

یکی از اولین برنامه‌های آموزشی حین ازدواجِ پدرومادر شدن، برنامه «بدیل به خانواده شدن» است. در یکی از تحقیقاتِ مبتنی بر این برنامه، زوج‌ها در 24 جلسه هفتگی در قالب گروه‌های کوچک شرکت کردند، گروه‌هایی که شامل زوج‌ها در بازه‌ی سه ماه آخر بارداری تا سه ماه اول پدرومادر شدن قرار داشتند.

کاهش رضایت زناشویی در زوج‌هایی که در این جلسات شرکت کردند خیلی کمتر از زوج‌هایی بود که حضور نداشتند. در فاصله 18 ماه پس از زایمان، هیچ‌یک از زوج‌هایی که در این جلسات شرکت کرده بودند طلاق نگرفتند، درحالی‌که 12.5 درصد از گروه کنترل (یعنی زوج‌هایی که در هیچ آموزشی شرکت نکردند) از هم جدا شدند.

این مطالعه همچنین نشان می‌دهد که زوج‌هایی که فرزندی درراه دارند بسیار از این برنامه استقبال کرده و آن را مثبت ارزیابی می‌کنند. محققان نشان داده‌اند که نقاط عطفی که باعث ایجاد سطحی از تنش در روابط زناشویی می‌شود، مانندِ تولد فرزند، فرصت چشم‌گیری برای این برنامه‌های مداخله‌ای فراهم می‌کند.

نتایج بالا نشان می‌دهد که آموزشِ «بدل به خانواده شدن» فرصتی بزرگ برای بهبودِ رابطه‌ در زوج‌های کم-درآمدی است که پس از تولد فرزند در معرض جدایی‌اند. برنامه‌هایی مانندِ این می‌توانند با حفظ پیوندهای ازدواج‌، تا حد زیادی احتمال اینکه کودکان به گرداب فقر و وابستگی سقوط کنند، کاهش دهند.

2. برنامه‌ی «ارتباط زن‌وشوهر »

یکی از قدیمی‌ترین و علمی‌ترین برنامه‌های آموزشیِ مهارت‌محور برای زوج‌های متأهل، برنامه «ارتباط زن‌وشوهر» است. این برنامه اغلب در قوالب و تنظیمات مختلف مورداستفاده قرارگرفته است، اما اکثر تحقیقات «تمرین‌ِ مهارت‌های ساختاریافته 12 ساعته» را از میان نسخه‌های مختلف آن موردبررسی قراردادند.

بررسی 16 تحقیق در سال 1999 نشان داد که این برنامه تأثیرات معنی‌داری بر همه انواع اقدامات دارد: زوج‌هایی که این آموزش را گذرانده‌اند، بهره‌های متوسط تا زیادی در مهارت‌های ارتباطی، رضایت زناشویی و سایر ویژگی‌های مهم ازدواج داشتند. بیشترین مقدار اثرگذاری در مطالعاتی بود که ارتباطات زناشویی را اندازه‌گیری می‌کردند. مطابق با این مطالعات، رفتار پس از آموزش زوجین بهبود قابل‌توجهی در مقایسه وضعیتشان قبل از آموزش نشان می‌دهد. عموم زوج‌ها بلافاصله پس از آموزش، از مهارت‌های ارتباطی بهتری نسبت به 85 درصد آن‌ها قبل از آموزش برخوردار بودند، این درصد در زمان ارزیابی بعدی با نزولی اندک به 76 درصد کاهش یافت.

در مطالعاتی که به مقایسه زوج‌هایی که این آموزش را از سر گذارنده بودند با زوج‌هایی که چنین تجربه‌ای نداشتند می‌پرداخت، اثرات این برنامه کمی کوچک‌تر اما همچنان قوی بود. برای مثال، زوج‌های شرکت‌کننده پیشرفت‌های قابل‌مشاهده‌ای را در مهارت ارتباطی نشان دادند. اثر این آموزش‌ها بلافاصله پس از آموزش و در ارزیابی‌هایی که تا یک سال بعد صورت گرفت، همچنان در حال رشد بود. ماحصل این پژوهش به این بدان معنا بود که تا یک سال پس از پایان آموزش، زوج‌های شرکت‌کننده در آموزش بهتر از 75 درصد از سایر زوج‌ها که هرگز در برنامه شرکت نکرده بودند، توانایی ارتباطی داشتند.

3. برنامه «تقویت رابطه »

یکی دیگر از برنامه‌های مؤثرِ مهارت‌محور برای زوج‌های متأهل، برنامه «تقویت رابطه» است. در این برنامه آموزشی، مهارت‌هایی عملی آموزش داده می‌شود که زوج‌ها را قادر می‌سازد تا مشکلات فعلی و آینده خانواده و ندگی مشترکشان را خودشان به نحوِ مستقل حل کنند. با استفاده از نیازهای جهان‌شمولِ زوج‌ها، مهارت‌هایی به زوجین آموزش‌ داده می‌شود که فارغ از پیشینه قومی یا باورهای مذهبی آن‌ها مفید است. برنامه تقویت رابطه به‌ویژه برای زوج‌های آفریقایی-آمریکایی و زوج‌هایی در موقعیتی میان‌فرهنگی قراردارند مناسب است.

در مطالعه آقای جیبلین در سال 1985 روی این برنامه، این برنامه اثر مثبتِ ارتباطی برجسته‌تری نسبت به 20 برنامه آموزشی دیگرِ ازدواج داشت. زوج‌هایی که برنامه آموزشیِ «تقویت رابطه» را گذرانده بود‌ند نسبت به 83 درصد زوج‌هایی که هیچ آموزشی ندیده‌اند، وضعیت بهتری در رابطه و زندگی زناشویی داشتند.

مطابق با توفیقاتی که گفته شد، معلوم شد برنامه «تقویت رابطه» با طیف گسترده‌ای از جمعیت‌های بالینی و سایر جمعیت‌های خاص در مطالعات تجربی ابتدایی و گزارش‌های موردی، مؤثر افتاده است.

اثر مثبت این برنامه در بهبود روابط و کاهش علائم و مشکلاتِ بیماران سرپاییِ روان‌پزشکی و خانواده‌های آن‌ها مؤثر است. دیگر جمعیت حوزه این برنامه به شرح زیر است: بیماران در مراکز توان‌بخشی عمومی محلی؛ معتادان به الکل؛ افراد وابسته‌ی متقابل؛ کسانی که همسرشان را کتک می‌زنند؛ مراجعه‌کنندگان افسرده؛ بزهکاران نوجوان؛ معتادان در حال ترک و درنهایت کسانی که از اختلالِ خودشیفتگی رنج می‌برند.

جمع‌بندی

در این مطلب سه برنامه آموزشی حین ازدواج معرفی شد که هم برای زوج‌های متأهل هم برای زوج‌های نامزد قابل‌استفاده است. هدف این برنامه‌ها نه‌تنها حفظ پیوند ازدواج و بنیان خانواده، بلکه بالا بردن کیفت آن نیز است.

برنامه «بدل به خانواده شدن» بر وضعیت زوج‌هایی متمرکز است که قرار است بچه‌دار شوند، برنامه «ارتباط زن‌وشوهر» بر تقویت انواع ارتباطات زناشویی متمرکز است و برنامه «تقویت رابطه» استقلال زوجین در حل مسائل خود را در مرکز توجه قرارداده است، خصوصاً زوج‌هایی که از فرهنگ‌های متقابل می‌آیند.