مجله دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی سال بیستم شماره 2 تابستان 1389

پیش بینی تمایل به طلاق بر اساس باورهای فردی شخصیت ، نیازهای اساسی و تله های زندگی زوجین متقاضی طلاق  

چکیده :

          هدف پژوهش ، پیش بینی تمایل به طلاق بر اساس باورهای فردی شخصیت ، نیازهای اساسی و تله های زندگی  بود . از روش تحلیل مسیر برای تبیین الگوی زنجیره ای و چند سطحی استفاده شد . جامعه آماری شامل کلیه زوجین متقاضی طلاق در سال 1396 شهر اصفهان بود . روش نمونه گیری به صورت دردسترس تعداد 329 نفر (178 زن و 151مرد) انتخاب شدند . ابزار پژوهش باورهای فردی شخصیت (بک،2015)، نیازهای اساسی گلاسر(صاحبی،1390) ، تله های زندگی (یانگ،1994) وپرسشنامه محقق ساخته تمایل به طلاق بود که توسط متقاضیان طلاق تکمیل گردید . برای تجزیه و تحلیل داده ها ازتحلیل رگرسیون با استفاده از نرم افزار SPSS  تحلیل شدند. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که از بین کلیه سی و نه متغیر پیش بین مورد استفاده در پژوهش حاضر ، باورهای فردی شخصیت نمایشی (199/-=β ) ، شدت نیاز به لذت و تفریح (162/-=β) و تله زندگی استحقاق و بزرگ منشی (142/-=β) قادر به تبیین 5/61 درصد از واریانس تمایل به طلاق است (05/0p≤). در مجموع نتایج این تحقیق نشان می دهد که برای مدیریت و کنترل تمایل به طلاق لازم است در فرایند پیشگیری از طلاق بر نقش باورهای فردی شخصیت نمایشی ، شدت نیاز به تفریح و تله زندگی استحقاق و بزرگ منشی تاکید شود .

واژه های کلیدی : باورهای فردی شخصیت ، شدت نیازها ، تله های زندگی ، طلاق 

مقدمه :

     طلاق یکی از پدیده های شایع جامعه انسانی است و در هیچ عصری ، بشر از خطر انحلال کانون خانواده و آثار سوء ناشی از آن مبرا نبوده است . در دانشنامه بین المللی(2015) طلاق انحلال قانونی[1] پیوند ازدواج تعریف شده است . براساس این تعریف ، طلاق معمولا پس از یک دوره ی اختلال یا بی سازمانی در روابط زناشویی واقع می شود . آشفتگی روابط با همسر یا شریک زندگی ، گسیختگی خانواده بر اثر متارکه یا طلاق ، یکی از طبقات پنجمین ویراست راهنمای تشخیص و اماری اختلال های روانی را به خود اختصای داده است . این طبقه را باید در مواردی بکار برد که زوجین به دلیل مشکلات در روابط ، جدا از هم زندگی می کنند یا در حال متارکه هستند (دی اس ام – 5 ، 2014 ، ص 1195) .

     براساس امار در ایالات متحده امریکا حدود نیمی از ازدواج ها به طلاق منجر می گردد و حدود 50 درصد افراد که مجددا ازدواج کرده اند طلاق را برای بار دوم تجربه می کنند (میرزازاده ، احمدی و فاتحی زاده ، 1391 ص 442). امارهای رسمی ازدواج و طلاق کشور نشان می دهد که ازدواج هرساله نسبت به سال قبل کاهش و درصد طلاق افزایش یافته است (سایت رسمی اسناد و املاک کشور 1397). طلاق یک فرایند چند بعدی است که شامل مولفه های روانشناختی ، اجتماعی و اقتصادی است (مک دنیل ، کاسگن و کولمن ، 2003 ، به نقل از کاستالدو[2] ، 2008).

     از عوامل مهم در پیش بینی طلاق باورهای فردی شخصیت است . بین سبک یا اسلوب شخصیت و اختلال شخصیت[3] ، به عنوان توصیف کننده های الگوی شخصیتی تفاوت وجود دارد . هر الگوی شخصیتی روی یک پیوستاری قرار می گیرد که از سالم تا ناسالم امتداد دارد . یعنی سبک شخصیت بعد بهنجار و اختلال شخصیت بعد نابهنجار شخصیت را تشکیل می دهد (اسپری[4] ، 2015). افراد دارای سبک شخصیتی خاص مسائل و مشکلات را از زاویه و منافع شخصی خود می نگرند و این می تواند ناشی از مولفه های روانشناختی و باورهای شخصی یا فردی وی نشات گیرد . باورهایی که می تواند سبب ساز تحریف شناختی و ایجاد کننده هیجان های منفی بین زوجین گردد (آسمند،امامی، ولیزاده ، 1395). باورهای شخصی[5] (فردی) شخصیت می تواند نوع نگاه انسانها و تعاملات آنها با دیگران تعیین کنند . اینکه یک موقعیت چگونه ارزیابی می شود ، حداقل تا حدودی به باورهای بنیادین افراد ارتباط پیدا می کند . لذا شیوه هایی که زوجین اطلاعات مربوط به خود و دیگران را پردازش می کنند تحت تاثیر باورهای آنها و سایر اجزای سازمان شناختی آنهاست (بک[6]، 2015) . خصوصیات شخصی افراد نیز تأثیر مهمی بر روابط زوجین می گذارد (فیلسینگر و ویلسون[7]، 1983 ). بـرادبـري[8] (1995 ) معتقد بود یکی از عواملی که باعث بـه وجـود آمدن رضایت زناشویی می شود، مشخصات فردي است که به پیشینه خانوادگی، عوامل شخصی و تجربی ثابتی اشاره می کند که هر یک از همسران با خود به رابطه می آورند (هالفورد[9]،1387). خصوصیات شخصیتی[10] بر سازگاری زناشویی زوجین تاثیر دارد (کاستا و مک کری[11]، 1992). لو و کلونن[12] (2005)، دونلان ، کانگر و بیرانت[13] (2004)، شاکریان (1391) ویژگیهای شخصیتی ، پیش بینی کننده تجربی سازگاری زناشویی است . هاسکی و ورزل و زرتاو (1998) معتقد است ابعاد تاریک شخصیت هر فرد از سه بعد ضداجتماعی ، خودشیفته و ماکیاولیانیسم[14] ساخته شده است که این سه بعد نقش مستقیمی در نگرش افراد به خیانت زناشویی و جدایی دارند . 

     شدت نیازهای اساسی از عوامل مهم در پیش بینی طلاق زوجین است . نظریه انتخاب مبتنی بر سه اصل عمده استوار است : اصل اول ، مشکل عمده زوجین و انسانها مسائل رابطه ای است (گلاسر و گلاسر ، 2000) این مشکلات می تواند باعث روابط نامناسب زوجین گردد (رابینز[15] ، 2005) اصل دوم ، رفتار ما تحت کنترل خود ماست ، بنابر این اگر کسی آنطور که می خواهد نیست خودش مسئول تغییر آن است (پرکین[16] ، 2012) پس همه رفتارهای انسانها انتخاب می شوند (ووبلدینگ و همکاران[17] ، 2004) و اصل سوم و شاید برجسته ترین اصل این است که ، نیروی محرک تمام رفتارهای انسانها پنج نیاز اساسی ژنتیکی است (گلاسر ، a 2000) گلاسر اعتقاد دارد همه انسان ها برای ارضای این پنج نیاز اساسی: که شامل عشق و تعلق خاطر، بقا، قدرت، آزادی و تفریح[18] است و ریشه در ژن های انسانها دارد تلاش می کنند . به اعتقاد گلاسر، اگر افراد متاهل درک کنند که تحت تاثیر پنج نیاز اساسی خود هستند و تئوری انتخاب را در زندگی مشترک بکارگیرند و از ابتدای زندگی مشترکشان برای ارضای این نیازها تلاش کنند ، در بهبود روابط زناشوئی آنها پیشرفت چشمگیری ایجاد خواهد شد(صاحبی , 1390). گلاسر معتقد است که مشکلات اساسی زوجین ، شکست در ازضای نیازهای برنامه ریزی شده ژنتیکی ، فقدان روابط نزدیک و صمیمی و روانشناسی کنترل بیرونی[19] است (گلاسر ، ب 2000) . روانشناسی کنترل بیرونی با استفاده از هفت رفتار مخرب تشدید می شود و در زندگی زناشویی خود را پر رنگ تر نشان می دهد : انتقاد، سرزنش کردن ، گله و شکایت کردن ، غرغر و نق زدن ، تهدید ، تنبیه ، و حق حساب دادن انتقاد[20] (گلاسر و گلاسر ، 2000 ؛ رابینز ، 2005). مقاومت و پایداری در استفاده از این هفت رفتار مخرب به قطع رابطه و طلاق در زوجین خواهد انجامید (نلسون[21] ، 2012) ، این هفت رفتار مخرب می تواند با هفت رفتار سازنده توجه ، اعتماد ، احترام ، گوش دادن ، تشویق ، حمایت[22] و گفتگو دائم بر سر اختلافات[23] جایگزین شوند (گلاسر ، 2000؛ روبی ، بردنسکی ، بریتزمن ، کرول وکیز[24] ، 2014). گاتمن[25] پژوهش های  بلند مدت خود را روی بیش از 3000 زوج انجام داد تا تعیین کند که چه مواردی به ازدواج کمک میکند و چه مواردی آن را تخریب میکند. او بیشتر تمرکز خود را روی الگوهای  رتباطی زهرآگین قرار داد و آنها را "چهار اسب سوار آخرالزمان[26]" نامید (گاتمن،1999). گلاسر مشکلات و آسیب های زندگی زناشویی را ناشی از این می داند که زوجین تلاش می کنند برای به کنترل در آوردن دیگری به خاطر ارضاء نیازها و خواسته های خود (گیلیام[27] ، 2004). اگر همسران نیازهای خود را مطرح نکنند و یا در ارتباط به نیازهای هم پی نبرند و به راه حل مثبتی جهت دست یابی به نیازهایشان نرسند ، استرس ، ناکامی ، سرخوردگی ، خشم و نهایت جدایی و طلاق پیش می آید (جکسون ، والدرسون و مور ، 1980 به نقل از یانگ و لانگ[28] ، 1998) . گلاسر در نظریه انتخاب هدف همه رفتارها را ارضاء پنج نیاز اساسی می داند  و انتخاب های موثر ، خود کنترلی ، کارآمدی و مسئولیت پذیری زوجها را از جمله عواملی می داند که در بهبود روابط زوج ها تاثیر گذار است (گلاسر ، 2012) . گلاسر و برکین[29] (2001) معتقدند که مشکل همه انسانها و نابهنجاریهای آنها نپذیرفتن مسئولیت است . بیکر ، پارکس ساواج و ریفاس[30] (2014) مدیریت انتخاب و مسئولیت پذیری را از نشانه های بلوغ عاطفی در افراد به شمار می آورند . آموزش تئوری انتخاب تمرکز بر روی نیروهای درونی را افزایش داده و بستر مسئولیت پذیری افراد و زوجین را بالا می برد (اروین[31] ، 2014) . گلاسر یک رابطه سالم را در این می داند که زوجین سعی نکنند طرف مقابل شان را تغییر دهند (به نق از اندرا و گرینوالت[32] ، 2007) روابط خوب سلامت ما را تغذیه کرده و از آن حمایت می کند و روابط زهرآگین می تواند ما را مسموم کند (به نقل از کلیفتون[33] ، 2011) .   

     طرحواره ها و تله های افراد عامل دیگر پیش بین طلاق در خانواده است . در بررسی عوامل موثر بر طلاق تله زندگی یا طرح واره ها[34] از اهمیت ویژه ای برخوردار است (کوپر[35]، 2011) . طرح واره ها موجب سوگیری در تفسیرهای ما از رویدادها می شوند و این سوگیریها در آسیب های روانی میان فردی (زوجین) به صورت سوء تفاهم ها ، نگرش های تحریف شده ، گمانه های نا درست ، هدف ها و چشم داشت های غیر واقع بینانه خود را نشان می دهند ( پاسکال ، کریستین و جین[36] ، 2015). طرح وارها به واسطه ارتباط و تاثیری که بر سبک دلبستگی ، اختلالات شخصیت ، و اختلال های خلقی می گذارند (یانگ[37] ، 2006) می تواند تاثیر غیر مستقیم بر روابط زناشویی داشته باشد . یانگ معتقد است طرحواره های ناسازگار اولیه در افراد عادی هم وجود دارد اما در جمعیت بالینی شکل اغراق آمیز و افراطی به خود می گیرد . طرحوارهای ناسازگار اولیه خود را از طریق تحریف شناختی ، الگوهای خود آسیب رسان ، و سبک های مقابله ای جاودانه میسازند و بطور مستقیم یا غیر مستقیم منجر به پریشانی روانشناختی ، سبک و اختلالات شخصیت می شوند (تایمی[38] ، 2010). هر چه حضور طرح واره هاي ناسازگار اولیه افزایش یابد، رضایت و صمیمیت زناشویی کاهش می یابد (استیلز[39]، 2004؛ اندوز و حمیدپور، 1385؛ ذوالفقاري، فاتحی ، و عابدي،1387؛ یوسفی، عابدین، تیرگری وفتح آبادی، 1389). در پژوهشی یانگ (2003) دریافت که در زوجین علاوه بر طرحواره های اولیه که به روابط زناشویی می اورند ، در روابط فعلی نیز طرحواره هایی شکل می گیرد و چنانچه در روابط دو نفره نیازهای طرحواره اولیه برآورده نشود و یا با طرحواره های فعلی ناهماهنگ باشد ، موجب ناسازگاری و در نتیجه باعث جدایی و طلاق خواهد شد . این پژوهش نیز در راستای همین اهداف به بررسی نقش متغیرهای روانی – اجتماعی و جنسی پیش بین تمایل به طلاق به اجرا در آمده است . فرضیه کلی پژوهش نیز به این شرح است : بین باورهای فردی شخصیت ، شدت نیازهای اساسی ، باورهای ارتباطی زناشویی ، تله های زندگی، سبک دلبستگی و آگاهی جنسی با تمایل به طلاق در بین زوج های متقاضی طلاق رابطه ترکیبی (چندگانه) وجود دارد .

روش

جامعه ، نمونه ، روش نمونه گیری :  جامعه آماری پژوهش را زوجین متقاضی طلاق شهر اصفهان در زمستان 96 كه از طریق دفاتر 8 گانه خدمات الکترونیکی قضایی به 33 مرکز روانشناسی معرفی شده اند تشکیل دادند از میان آنها از طریق نمونه گیری در دسترس , 329 نفر (151 مرد و 178 زن) انتخاب شدند. جهت تعیین الگوی همبستگی زنجیره ای و چند سطحی بین متغیرهای پیش بین و متغیر ملاک (تمایل به طلاق) از روش تحلیل مسیر استفاده شد.

ابزار سنجش :

پرسشنامه جمعیت شناختی : این پرسشنامه یک پرسشنامه محقق ساخته است شامل سن ،جنس ، تحصیلات ،میزان درآمد ، مدت عقد و ازدواج ، ارتباط با پدر و مادر ، تعداد فرزندان ، ازدواج فامیلی ، و ترتیب تولد متقاضیان را مورد بررسی قرار داد .

پرسشنامه باور شخصی یا فردی شخصیت[40] :آزمون PBQ-SF مبتنی بر نظریه شناختی شخصیت است . شامل فهرستی از فرض های مشروط ، بایدها ، قوائد ، نگرش ها ، استانداردها و باور شخصی و فردی است که با سبک ها یا اسلوب شخصیت افراد مرتبط است . این آزمون دارای 70 گویه و ده خرده مقیاس باور فردی شخصیت اجتنابی، وابسته، منفی گرا، وسواسی، ضد اجتماعی، خودشیفته، نمایشی، گوشه گیر، شکاک و مرزی[41] است که می توان هر مقیاس را جداگانه یا کلی بصورت فردی یا گروهی اجرا کرد . هر خرده مقیاس شامل هفت سوال است . گزینه ها از نمره 0 " کاملا مخالفم " تا نمره 4 " کاملا موافقم " درجه بندی شده است . در تحقیقی که توسط بک و همکاران صورت گرفت پایایی کلی پرسشنامه %93 ، و برای هرخرده مقیاس به ترتیب%84، %89، %86، %90،%80، %83، %89، %79، %91 و %90 ذکر شده است (بک و همکاران ، 2015). در تحقیق دیگری در کلمبیا[42] بر روی 1423 نفر در سال 2015 صورت گرفت که پایایی کلی %93 و برای هر خرده مقیاس به ترتیب %65، %77، %73، %76، %75، %74، %81، %71، %83، %75 گزارش گردیده (نادیا و روبن[43] همکاران ، 2015)، در این تحقیق پایایی به وسیله آلفا کرونباخ برآورد گردید که برای کل پرسشنامه %94 و برای کل مقیاس های باورهای فردی شخصیت %95 و برای هر خرده مقیاس این پرسشنامه به ترتیب %60،%70،%62،%71،%79،%70،%82،%62،%75،%70 محاسبه گردید . یک نمونه از سئوالات این پرسشنامه به این شرح است : مشاهده هرگونه کم کاری،اشتباه ویا نقصی درکارها،غیر قابل تحمل است.    

پرسشنامه نیازهای اساسی[44]  : ویلیام گلاسر پنج نیاز اساسی را در انسان ها مورد مطالعه قرار داد که ظرف هر کدام در انسانها ممکن است متفاوت باشد . پنج نیاز اساس عبارتند از نیاز به بقا ، نیاز به عشق ، نیاز به آزادی ، نیاز به قدرت و پیشرفت ، نیاز به تفریح . این پرسشنامه به طور اولیه توسط صاحبی، نماینده ی مؤسسه ی ویلیام گلاسر در ایران، طراحی شده است. این پرسشنامه از 35 سئوال تشکیل شده است، به طوریکه هریک از نیازهای اساسی پنجگانه ( S, L, FR, P, FU )، 7 سئوال را در بر می گیرد . هریک از آیتم ها به صورت لیکرت 5 درجه ای (1 بسیار کم، 2 کم، 3 متوسط، 4 زیاد، 5 بسیار زیاد ) نمره گذاره می شود (صاحبی 1390).  پایایی این پرسشنامه برای جمعیت مردان، به شیوه ی آلفای کرونباخ، %90 و به شیوه ی دو نیمه سازی، %83 و برای زنان آلفای کرونباخ %78 و به شیوه دونیمه سازی %65 محاسبه شده است (وزیری،1394). پایایی پرسشنامه نیز بوسیله محقق با استفاده از آلفای کرونباخ محاسبه %90 ، و برای خرده مقیاس های  بقا %64 ، عشق و محبت %81 ، آزادی و پیشرفت %74 ، قدرت %71 ، و لذت و تفریح %82 بدست آمد. یک نمونه از سئوالات این پرسشنامه به این شرح است : احساس می کنید به چه میزان عشق، صمیمیت و مهرورزی نیاز دارید؟  

پرسشنامه تله های زندگی[45] : پرسشنامه تله های زندگی توسط جفری یانگ[46] (1994) با هدف سنجش تله هاي زندگي مربوط به عدم امنيت يا سلامتي در زندگي خانوادگي طراحی شده است. این پرسشنامه دارای 22 سوال که 11 تله زندگی را که افراد گرفتار هستند بر روی یک مقیاس 6 درجه ای می سنجد . پایایی آن توسط محقق با استفاده از آلفای کرونباخ %89 بدست آمد . یک نمونه از سئوالات این پرسشنامه به این شرح است : احساس می‌کنم نباید از قوانین و قراردادهایی که دیگران تابع آن‌ها هستند، اطاعت کنم.

  پرسشنامه تمایل به طلاق[47] : برای سنجش طلاق از پرسشنامه محقق ساخته با 5 سئوال و مقیاس پاسخگویی 1= خیلی کم تا 7= خیلی زیاد استفاده شده . این پرسشنامه بر مبنای پیشینه حوزه های طلاق (مثقالی ،1393) ، (فاتحی زاده ، 1390) ، (اسماعیلیان ، 1395) ، (شکرکن ، 1384) ، (مرادی ، 1392) و (میرزازاده ، 1391) و اجماع نظر متخصصان بر روایی محتوایی آن تهیه شد. روایی همگرایی این پرسشنامه از طریق همبستگی مثبت بین امتیازات تمایل به طلاق با باورهای فردی شخصیت وسواسی ، شکاک ، خودشیفته ، منفعل – پرخاشگر و مرزی بررسی و تایید شد. پایایی آن توسط پژوهشگر محاسبه و با استفاده از آلفای کرونباخ %92 بدست آمد . یک نمونه از سئوالات این پرسشنامه به این شرح است : چقدر تمایل دارید تا از طریق مسیرهای قانونی و مشروع به زندگی مشترک خود خاتمه دهید ؟

روش اجرا و تحلیل داده ها : بعد از هماهنگی های لازم با دادگستری و دفاتر 8 گانه خدمات الکترونیکی قضایی به صورت سرشماری هر 33 مرکز روانشناسی و مشاوره طرف قرار داد با دادگستری انتخاب گردید . پیش از اجرای پرسشنامه توضیحات و اطلاعات لازم درباره ی موضوع و هدف پژوهش از طریق دادگستری به صورت کتبی و محقق به صورت شفاهی تا جائیکه در نتایج پژوهش تاثیر گذار نباشد به مسئولین فنی مراکز روانشناسی داده شد و سپس بر اساس معیارهای ورود و خروج به پژوهش متقاضیان زن و مرد با در نظر گرفتن علاقه مندی و مختار بودن و همچنین بدون قید نام در تکمیل پرسشنامه ها اقدام نمودند . پرسشنامه ها در دو روز پی در پی توزیع و پس از گذشت یک ماه مجددا در دو روز پیاپی جمع آوری گردید . در تجزیه و تحلیل داده های جمعیت شناختی از آمار توصیفی و در تحلیل رابطه داده ها از تحلیل رگرسیون همزمان ، تحلیل مسیر و نرم افزار  SPSS-22  استفاده گردید .    

     یافته ها :

ویژگیهای جمعیت شناختی در جدول 1 ذکر شده اند .

جدول 1- ویژگیهای جمعیت شناختی نمونه مورد پژوهش (329 نفر)

     نتایج جدول شماره 1 ویژگیهای جمعیت شناختی نشان داد تعداد نمونه متشکل از 329 نفر 9/45 درصد مرد و1/54 درصد زن ، بیشترین افراد به ترتیب دارای مدرک تحصیلی دیپلم 50/39 درصد، فوق دیپلم و لیسانس 30/35 درصد، سیکل 2/15 درصد، فوق لیسانس و دکترا 3/7 درصد و 3 درصد دارای مدرک تحصیلی سیکل بودند . و از نظر سن بیشترین درصد را به ترتیب 21 تا 30 سال ، 31 تا 40 سال ، 41 تا 50 سال و الی آخر به خود اختصاص داده است . همچنین از نظر مدت زمان زندگی مشترک بین 2 تا 5 سال با 8/40 درصد سپس 6 تا 10 سال، 11 تا 15 سال، 21 تا 30 ، 16 تا 20 و در نهایتا 31 تا 45 سال با 3/3 درصد زمان زندگی مشترک را نشان داد . همچنین نزدیک به 70 درصد متقاضیان طلاق فرزند اول تا سوم خانواده بوده اند . در مجموع 8/22 درصد فامیل و 2/77 درصد غیر فامیل بودند.  

      به منظور پیش بینی تمایل به طلاق بر اساس باورهای فردی شخصیت ، شدت نیازها ، تله زندگی (طرحوارهای ناسازگار اولیه) از رگرسیون همزمان استفاده شد . در این روش همه متغیرها به طور همزمان وارد مدل می شوند و میزان تاثیر پیشگویانه هر کدام از آنها بر متغیر وابسته (تمایل به طلاق) و نیز سطح معناداری آنها مشخص می شود . در جدول شماره 2 به فرضیه کلی پژوهش که بین باورهای فردی شخصیت ، شدت نیازهای اساسی ، باورهای ارتباطی زناشویی ، تله های زندگی، سبک دلبستگی و آگاهی جنسی با تمایل به طلاق در بین زوج های متقاضی طلاق رابطه ترکیبی (چندگانه) وجود دارد ، می پردازد .

جدول2- پیش بینی تمایل به طلاق بر اساس باورهای فردی شخصیت ، شدت نیازها و تله های زندگی

     نتایج جدول شماره 2 نشان می دهد که متغیر های باورهای فردی شخصیت زوج نمایشی(040/0 =P) ، شدت نیاز به لذت و تفریح  (035/0 =P ) ، و طرحواره استحقاق و بزرگ منشی (043/0 =P ) پیش بینی کننده تمایل به طلاق بوده و توانسته اند 5/61  درصد از واریانس این بعد از طلاق را تبیین نمایند . بنابراین فرضیه کلی پژوهش که بین باورهای فردی شخصیت ، شدت نیازهای اساسی ، باورهای ارتباطی زناشویی ، تله های زندگی، سبک دلبستگی و آگاهی جنسی با تمایل به طلاق در بین زوج های متقاضی طلاق رابطه ترکیبی (چندگانه) وجود دارد تایید می گردد .   

بحث و نتیجه گیری

     هدف از پژوهش حاضر پیش بینی تمایل به طلاق بر اساس باورهای فردی شخصیت ، شدت سازگاری نیازها و تله های زندگی بود . نتایج کلی نشان داد که ازمیان باورهای فردی شخصیت خرده مقیاس باورهای فردی شخصیت نمایشی پیش بین تمایل به طلاق بود و این یافته فرضیه کلی پژوهش را که بیان می نمود بین باورهای فردی شخصیت ، شدت سازگاری نیازهای اساسی ، باورهای ارتباطی زناشویی ، تله های زندگی، سبک های دلبستگی و آگاهی جنسی با تمایل به طلاق در بین زوج های متقاضی طلاق رابطه ترکیبی (چندگانه) وجود دارد را مورد تایید قرار داد. این یافته با نتایج پژوهش چاپ نشده نقش باورهای فردی شخصیت و اختلالات شخصیت در زوجین متقاضی طلاق (رحیمی، 1395) هماهنگ است . با مرور پیشینه پژوهش ، تحقیقی در زمینه باورهای فردی یا شخصی شخصیت نه در متقاضیان طلاق و نه سایر افراد یافت نشد و یا محقق موفق به آن نشده است و بیشتر تحقیقات روی ویژگیهای شخصیت و بر مبنای مقیاس کاستا و مک کری[48] یا به عبارتی پرسشنامه شخصیتی پنج عاملی نئو(NEO) که روان رنجوری ، برون گرایی ، بازبودن ، توافق پذیری و وجدانی بودن[49] را می سنجد، صورت گرفته بود و تعدادی پژوهش بروی یک یا تعدادی از اختلالات شخصیت انجام گردیده که در راستای خواسته و هدف پژوهشگر نبود . با این وصف مولفه های که در پرسشنامه شخصیت نئو مورد سنجش قرار می گیرد هرکدام می تواند به نوعی در باورهای فردی شخصیت ده گانه مورد این پژوهش نیز وجود داشته باشد ، با پذیرش این پیش گفته می توان نتیجه گرفت یافته های این بخش از تحقیق با نتیجه تحقیقات (فاتحی زاده ، 1390) ، (مک نیل ، کاسگن و کولمن 2003 ، به نقل از کاستالدو ، 2008) ، (توماس ، 1982 ، به نقل از رایس و رایس[50] ، 1986) ، (بون[51] ، 2011) ، (شکرکن و همکاران ، 1385) ، (سومر[52] ،2002 ) ، (اسماعیلیان و همکاران ، 1395) ، (دوروس ، هانزال ، و سگریان[53] ، 2011) ، (پرونچر ، بیگن ، گیروارد ، ترامبلی ، بوون و لکسیوکس[54] ، 2008) تقریبا همخوانی نزدیکی با باورهای فردی شخصیت دارد .

     بنابراین می توان گفت یکی از موضوعاتی که در بررسی عوامل پیش بینی کننده طلاق در بین زوجین مورد غفلت قرار گرفته است چنانچه در بالا نیز به آن اشاره گردید و به صورت واضح به آن پرداخته نشده است بحث باورهای فردی شخصیت است که در تعاملات زوجین باهم آشکار گردیده و رفتارهای زوجین بر اساس این باورهای فردی شخصیت پایدار و الگوی رفتار زوجین را معرفی می نماید لذا در مداخلات کاهش تمایل به طلاق و تعارض زوجین پرداختن به سبک و اسلوب باورهای فردی شخصیت و آگاه سازی زوجین به این باورهای بنیادین نحوی تعامل و الگوی رفتاری آنها را انعطاف پذیر ساخته و پذیرش رفتار طرف مقابل را فراهم نموده و بدین ترتیب باعث کاهش تعارضات زوجین و نتیجه آن کاهش تمایل به طلاق را در بر خواهد داشت .   

     نتایج این پژوهش نشان داد که از میان تله های زندگی یا طرحوارهای ناسازگار اولیه خرده مقیاس استحقاق پیش بین تمایل به طلاق بود در تبیین این یافته می توان گفت که طرح واره های ناسازگار اولیه موجب سوگیریهایی در تفسیر رویدادها می شوند . این سوگیریها در آسیب شناسی روانی به صورت سوء تفاهم ها ، نگرش های تحریف شده ، فرض های نادرست ، هدف ها و چشم داشت های غیر واقع بینانه در همسران پدید می آیند و این سوء برداشت ها بر ادراکات و ارزیابی های بعدی (زندگی مشترک ) تاثیر می گذارد ؛ زیرا طرح واره ها در مسیر زندگی تدام دارند و بر چگونگی رابطه فرد با خود و دیگران (بویژه همسر) اثر می گذارند (منزری[55] ، 2014) . از آن جا که طرح وارها ناکار آمد هستند ، باعث ناخشنودی در روابط زناشویی می شوند و زمینه را برای جدایی وطلاق فراهم می نمایند . این تبیین با یافته های پژوهش (پورعباس[56] ، 2016) ، (حاتمی و فدایی[57] ، 2015) ، (جعفری نوشن ، زارع ، حسینی ، پورصالحی ، و زینی[58] ، 2015) ، (منظری ، مکوندی ، و خواجه وند خوشلی ، 2014) ، (دامیترسکیو و روسو ، 2012) ، (همامسی ، 2005) ، (استایلز، 2004) ، (یوسفی و همکاران ، 2010 ) بک و راش (1968)، یانگ (1990)، یانگ (2007) ،مالوفیوا ، دی ، ساکو ، یانگ ، سیانچویو (2010) ، (کوپر، 2011) ، ( پاسکال ، کریستین و جین، 2015) ، ( بک ، آریتمی ، بمپوراد و امری ، 1985) ، (مرادی ، یوسفی ،1392) هماهنگ است . از نگاه دیگر طرحواره ها می تواند باعث آسیب روانی فرد گردد بنابراین طرح واره ها می توانند به عنوان هسته اولیه و اصلی اختلال های شخصیت و یا در طیف ضعیف آن سبک شخصیت را رقم بزند ، و موجب بسیاری از اختلال های محور 1 و 2 در میان همسران گردد ، چون طرحواره ها مخل زندگی سالم هستند ، برای بقای خودشان می جنگند و نقش عمده ای در تفکر ، احساس و رفتار و نحوه برقراری ارتباط با دیگران دارند ، به همین خاطر تلاش همسران برای حفظ طرحواره خود موجب بروز کشمکش و تعارض ها گردیده و بستر لازم را برای طلاق و جدایی آماده می کنند (سگال ، 1990 ، یانگ ، 1990 ، جیل ، 2008 ، بوچارد ، ساربورین ، لوسیر ، رایت و ریچر ، 1999 ، امان الهی ، 1384 ، شکرکن ، خجسته مهر و عطاری ، 1384 ، بال و سیرو ، 2001 ) .

    با نظر به نتایج پژوهش حاضر پیشنهاد می شود که برای ارتقاء سطح روابط بین فردی زوجین و نیز برای پیشگیری از آسیب های احتمالی خود شناسی و آگاه نمودن افراد (زوجین) نسبت به باورهای فردی شخصیت آموزش داده شود . و به روانشناسان حوزه خانواده و ازدواج توصیه می گردد در فرایند مداخلات و مشاوره پیش از ازدواج بحث سبک واسلوب شخصیت را جدی بگیرند . توصیه میگردد در بررسی همخوانیهای مشاوره قبل از ازدواج سبک شخصیتی افراد احصا و بر اساس آن آموزش های لازم صورت گیرد . در پایان باید توجه داشت که این پژوهش همانند هر پژوهش دیگری با محدودیت و چالش هایی روبرو بوده است : چالش و محدودیت اول این بود که مراجعین طلاق به دلیل اینکه تصمیم نهایی خود را برای جدایی و متارکه  گرفته و حتی اقدام به این کار نموده اند بدیهی است خود این مسئله پیامدهایی را در ارتباط و همکاری در بر خواهد داشت . چالش و محدودیت دوم اینکه متقاضیان طلاق به دلیل خاص بودنشان باید در بررسیها تمام ابعاد مسئله را مد نظر قرار داد به همین خاطر ممکن است وقت زیادی را جهت پاسخ به پرسشنامه ها اختصاص داد که این از حوصله متقاضیان بدور است  . چالش بعدی این بود که بدلیل اینکه طلاق به یک مسئاله اجتماعی تبدیل شده و به همین لحاظ از ابتدا تا انتهای فرایند طلاق ، زوجین با سئوالات و بررسیهای مختلفی روبرو می شوند که این باعث خستگی و حتی دلزدگی انها از همکار با محققین باشد .

منابع :

اسماعیلیان،ن.؛و همکاران . (1395). ویژگیهای شخصیتی ، طرحواره های ناسازگار اولیه و کارکرد خانواده در زوجین متقاضی و غیر متقاضی طلاق . رساله دکتری روانشناسی ، تهران دانشگاه شهید بهشتی .

امان الهي فرد،ع.؛ عطاري،ي.( 1384 ). بررسـي رابطـه ويژگـي هـاي شخصيتي و عوامل فردي- خانوادگي با رضايت زناشويي در كاركنـان دولتي شهر اهواز. پايان نامه كارشناسي ارشد مـشاوره، دانـشكده علوم تربيتي و روانشناسي، دانشگاه شهيد چمران اهواز.

اندوز،ز.،حمیدپور، ح.(1385). بررسی بین طرح واره هاي ناسازگار اولیه، سبک دلبستگی و رضایت زناشویی در زوجین. دانشگاه شهید بهشتی، خلاصه مقالات دومین کنگره سراسري آسیب شناسی خانواده در ایران، 165 .تهران: دانشگاه شهید بهشتی.

آسمند،پ.،امامی،ش.،ولیزاده،ر.(1395).بررسی اثر بخشی رفتار درمانی دیالکتیکی در درمان باورهای غیر منطقی و اضطراب جوانان دارای اختلال شخصیت ضد اجتماعی زندان مریوان ایلام . مجله علوم پزشکی ، 1(23)،سال1-1394، 44-35 .

ذوالفقاري، م.،فاتحی زاده، م.، عابدي،م.(1387).تعیین رابطه بین طرح واره هاي ناسازگار اولیه با ابعاد صمیمیت زناشویی زوجین، فصل نامه خانواده پژوهشی. 3(4)، 247-261 .

شکرکن ،ح.؛و همکاران.(1384 ).بررسی ویزگیهای شخصیتی ، مهارتهای اجتماعی ، سبکهای دلبستگی و ویزگیهای جمعیت شناختی به عنوان پیش بینی های موفقیت و شکست رابطه زناشویی در زوجهای متقاضی طلاق و عادی در شهر اهواز . مجله علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز.  3 (13) ،سال 1385 ، 1-30 .

فاتحی زاده ، م.؛ بلالی،ط.؛اعتمادی،ع.(1390). بررسی رابطه عوامل روانشناختی و جمعیت شناختی پیش بینی کننده سازگاری پس از طلاق در زنان مطلقه شهر اصفهان . تهران . پایان نامه کارشناسی ارشد مشاوره ، دانـشكده علوم تربيتي و روانشناسي، دانشگاه اصفهان.

گلاسر ،و.؛گلسر،ک. (1390). ازدواج بدون شکست ، ترجمه صاحبی،ع. تهران:انتشارات فرا انگیزش .

مرادی ، ا.؛یوسفی،ن. (1392).بررسی رابطه بین پنج عامل شخصیتی و کیفیت زندگی در زوج های در آستانه طلاق شهرستان سنندج . فصلنامه شخصیت و تفاوتهای فردی . 2 (3) . تابستان 1392 ،121- 137 .

میرزازاده ،ف.؛ خدابخش،الف.، فاتحی زاده،م.(1391). تاثیر درمان هیجان مدار بر سازگاری پس از طلاق در زنان . فصلنامه مشاوره و روان درمانی خانواده . 1 (4). 1392 ، 441-460

هالفورد، ك.(1387).زوج درماني كوتاه مدت(ياري به زوجين براي كمك به خودشان). ترجمه مصطفي ت و همكاران. تهران: انتشارات فراروان.

یوسفی،ر.،عابدین،ع.،تیرگري،ع.،فتح آبادي،ج.(1389).اثربخشی مداخله آموزشی مبتنی بر مدل طرح واره ها در ارتقای رضایت زناشویی، مجله روان شناسی بالینی. 2(3). 1389 ، 38-25

Baker, J., Parks-Savage, A., &Rehfuss, M. (2014). Teaching social skills in a virtual environment: An exploratory study. The Journal for Specialists in Group Work, 34(3), 209-226.

Ball, S., & Cecero, J. (2001). Addicted patients with personality disorders: Traits, schemas, and presenting problems. Journal of Personality Disorders, 15, 72-83.

Beck, A. T., & Emery, G. (1985). Anxiety disorders and phobias: A cognitive perspective . New York: Basic Books.

Beck, A. T., & Rush, A. (1968). Cognitive therapy of depression . New York: Guilford Press.

Beck, A. T., Freeman, A., Davis, D. D., & associates (2015). Cognitive therapy of personality disorders (2nd edn). New York: Guilford Press.

Boon, C. (2011). Women after divorce: Exploring the psychology of resilience. (Unpublished Dissertation, University of South

Bouchard, G., Sabourin, S., Lussier, Y., Wright, J., & Richer, B. (1999). Predict of divorce . New York: Basic Books.

Bradbury, T. N. (1995). Assessing the four fundamental domains of marriage. Family Relations, 44, 459-468.

Castaldo, D (2008).Divorced, without children .Routledge press. New York-London(pp13-14).

Clifton, D. (2011). ‘Minding up’ with Choice Theory in a rapidly changing 21st Century. International Journal of Choice Theory and Reality Therapy. 30(2), 17-22. Cornelius,

Cooper, C. (2011). Men and divorce. In G. R. Books & G. E. Good (Eds.), The new handbook of psychotherapy and counseling with comprehensive guide to setting, problems, and treatment approaches (pp.335-352). California: Jossey-Francisco.

Costa, P. T., Mccrae, R. R. (1992). Neopi-r professional manual. Odessa, Fl: Psychological Assessment Resources, Inc.

Diagnostic and Statistical Manual of Psychiatric Disorders.(2014). American Psychiatric Association

Donnellan, M., Conger, R., Bryant, C. (2004). The big five and enduring marriages. J Res Pers. 38, 481-504.

Dorros, S., Hanzal A., & Segrina, C. (2011). The big five personality traits and perceptions of touch to intimate and non-intimate body regions. Journal of Research in Personality, 42, 1067-1073.

Dumitrescu, D., & Rusu, A. S. (2012). Relationship between early maladaptive schemas, Couple satisfaction and individual mate value: An evolutionary psychological approach. Journal of evidence – based psychotherapies, 12(1), 63-70

Erwin, J. C. (2014). Giving students what they need. Educational Leadership, 61, 19-23.

Filsinger, E., & Wilson, M. (1983).Social anxiety and marital adjustment. Journal of Family Relation, 83, 513-519.

Gilliam, A. (2004). The efficacy of William Glasser reality/ choice theory with domestic violence perpetrators A treatment outcome study. Unpublished doctoral dissertation: Walden University.

Glasser, W. (2000a). Couple/family therapy workshop. Paper presented at the Evolution of Psychotherapy Conference, Anaheim, CA.

Glasser, W. (2000b). School violence from the perspective of William Glasser. Professional School Counseling, 4, 77-80.

Glasser, W. (2012). Promoting client strength through positive addiction. Canadian Journal of Counselling and Psychotherapy/Revue canadienne de counseling et de psychothérapie, 11(4).

Glasser, W., & Glasser, C. (2000). Getting together and staying together: solving the Mystery of Marriage. New York: HarperCollins.

Glasser, W., &Breggin, P. R. (2001). Counseling with choice theory. New York: Quill.

Gottman, J. M. (1999). The marriage clinic: A scientifically-based marital therapy. New York: W.W. Norton & Company.

Hamamci, Z. (2005). Dysfunctional relationship beliefs in marital satisfaction and adjustment. Journal of Social Behavior and Personality, 33, 313-328.

Hatammii, M., & Fadayi, M. (2015). Effectiveness of Schema Therapy in Intimacy, Marital Conflict and Early Maladaptive Schemas of Women Suing for Divorce. International Journal of Advanced Biological and Biomedical Research, 3(3), 285- 290.

Jafari Nadoshan, A., Zare, H., Hoseini, A., Poor Salehi, M., & Zini, M. (2015). Evaluation and comparison of the divorced women mental health and compliance and cognitive emotion regulation with married women in Yazd city. Journal of Women and Society, 6(2), 1-16.

Jill, L., Michiel, F., & Vreeswijk, A . (2008). An empirical test of schema mode conceptualizations in personality disorders. Behaviour Research and Therapy, 46, 854- 863.

Luo, S., Klohnen, E. C. (2005). Assortative mating and marital quality in newlyweds: a couple-centered approach. J Pers Soc Psychol, 88(2), 304-26.

Malofeeva, E., Day, J., Saco, X., Young, L., & Ciancio, D. (2010). Construction and evaluation of a number sense test with Head Start children. Journal of Educational Psychology, 96, 648-659.

Manzary, L., Makvandi, B., & Khajevand Khoshli, A. (2014). Comparison between Maladaptive Schemas, Marital Conflicts and Sexual Satisfaction in Nearly-Divorced, Divorced and Normal Individuals. Journal of Psychology & behavioral studies, 2(1), 39-49.

Nadia ,S.M.V; Ruben,D.M.H . (2015). Psychometric Properties and Structural Validity of the Short Version of the Personality Beliefs Questionnaire (PBQ-SF). International Journal of Psychological Research, 8 (2), PP. 49 - 60

Nelson, T. G. (summer 2012).Teacher Education Quarterly. An Interview with William Glasser, M.D 93-98

Onedera, J. D., & Greenwalt, B. (January 2014). Choice Theory: An Interview with Dr. William Glasser. The Family Journal: Counseling and Therapy for Couples and Families, 15(1), 79-86.

Pascal, A., Christine, A., & Jean, L. (2015). Development and validation of the Cognitive Inventory of Subjective Distress . International Journal of Geriatric Psychiatry, 23, 1175-1182 .

Perkins, E. (2012). Choice Theory and Blame versus Responsibility. International Journal of Choice Theory and Reality Therapy. 31(2), 10-12.

Pour Abbas, S. (2016). Investigating the relationship between the early maladaptive schema& marital satisfaction among 25 to 45 years-old couples. International Journal of Humanities and Cultural Studies, Special Issue, 665-676.

Provencher, V. C., Begin, M. P. G., Girouard, A., Tremblay, S., Boivin, S., & Lemieux, S. (2008). Personality traits in overweight and obese women: Associations with BMI and eating behaviors. Eating Behaviors, 9(3), 294-302.

Rice, J. K. , & Rice, D. G. (1986). Living Through Divorce. Guilford press. New York. (pp21-25)

Robbins, L. (2005). Choice theory, reality therapy, and lead management. Presentation in Nashville, TN.

Robey, P., Burdenski, T. K., Britzman, M., Crowell, J., & Cisse, G. S. (2014). Systemic Applications of Choice Theory and Reality Therapy: An Interview with Glasser Scholars. The Family Journal: Counseling and Therapy for Couples and Families, 19(4), 427-433 .

Segal, Z. V. (1990). Appraisal of the self-schema. Psychological Bulletin, 103, 147-162.

Stiles, O. E. (2004). Early maladaptive schemas and intimacy in young adult's romantic relationships. Unpublished doctoral dissertation, Alliant International University, San Francisco.

Thimm, J. C. (2010) .Mediation of early maladaptive schemas between perceptions of parental rearing style and personality disorder symptoms. J. Behav Ther and Exp Psychiat. Vol: 41: pp. 52-59.

Wubbolding, R., Brickell, J., Imhof, L., Kim, R. I., Lojk, L., & Al-Rashidi, B. (2004). Reality therapy: A global perspective. International Journal for the Advancement of Counseling, 26, 219-228.

Young JE.(2003). Schema therapy. New York: Guilford. (pp:123-218)

Young, J. E. (1990). Cognitive therapy for personality disorders: A schema-facused aproach . New York: Professional Resource Exchang, Inc.

Young, J. E. (2006). Cognitive therapy for personality disorders: A schema-facused aproach . New York: Professional Resource Exchang, Inc.

Young, J. E. (2007). The relationship between appearance schemas, self-esteem, and indirect aggression among college women . Doctoral thesis. Oklahoma State University.

Young, J. E., & Klosko, J. (1994). Reinventing your life. New York: Dutton Books.

Young, M, E; Long, L. L. (1998). Counseling and Therapy for Couples, Brook/Cole Publishhng Company.

Yousefi, N; Etemadi, O; Bahrami, F; Ahmadi, A & Fatehi zadeh, M (2010). Comparing early maladaptive schemas among divorced and non divorced couples as predictors of divorce. Iranian Journal psychiatric & clinical psychology, 16(1): 21-33. [Persian]

Divorce prediction based on individual beliefs of personality, basic needs and traps of life

Faizollah Rahimi

Phd student of psychology, Isfahan Islamic Azad University, Isfahan (Khorasgan) Iran

Hamid Atashpour, Ph.D.

Academic member, Islamic Azad University of Isfahan (Khorasgan), Iran

Mohsen Golparvar .Ph.D.

Academic member, Islamic Azad University of Isfahan (Khorasgan), Iran

Abstract

       The purpose of this research was Divorce prediction based on individual beliefs of personality, basic needs and traps of life. In this study, the path-based correlation method was used to explain the chain and multilevel patterns correlations. The statistical population included all couples applying for divorce in the winter of 2018 in Isfahan city . A sample of 329 subjects (178 women and 151 men) were selected by available sampling method. The research instrument were : Personality Belief Questionnaire(Beck, 2015) , Adaptive basic needs Inventory(Sahebi,1390),Life Tra(Young,1994), Divorce Desire Questionnaire.For analyzing the data, descriptive statistics and regression analysis were analyzed using SPSS software version 22 and a significant level of P≤0.05 was considered.The results of regression analysis showed that among all the predictive variables used in this study, the individual beliefs of the personality (β =-. 199), the intensity of the need for Fun & enjoyment (β = -.162), and the Entitlement & Grandiosity of life (β=-.142) is able to explain 61.5% of the tendency to divorce variance (p≤0.05). Overall, the results of this study show that in order to manage and control the desire to divorce, divorce prevention process is required to emphasize the role of individual beliefs in Histrionic Personality, the Fun & enjoyment, and the trap of , Entitlement & Grandiosity.

Key words:personality individual beliefs,needs , traps, divorce