درمان هیجانمدار (EFT) مدلی از درمان کوتاهمدت است که هدف آن بهبود روابط زوجین از طریق احیای مجدد پیوند فیزیکی و عاطفی آنها است، پیوندهایی که ممکن است قربانیِ ناامیدی و انزوایِ شریک زندگی شده باشد، البته چنین روندی در زوجهای پریشانحال طبیعی است. اگر شعاری برای این روشِ درمانی وجود داشته باشد، این است: «همراه من باش».
این روش درمانی مبتنی بر نظریه دلبستگی است و «سلامتِ رابطه با همسر» را بهعنوان بهترین اهرم برای تحولِ ارتباطی ناکارآمد و منبع ضروری رشدِ زوجها و افراد ملاحظه میکند.
در یککلام، عشق دگرگونکننده است. احیای پیوندهای عاطفی، فرصتی به زن و شوهر میدهد تا ازنظر فیزیکی و روانی گشوده و مشتاق یکدیگر باشند، بهطوریکه بتوانند در حال و آینده رابطهای متقابلاً حمایتی و رضایتبخش ایجاد کنند.
زوجدرمانی هیجانمدار بر اساس شواهدی عمل میکند که احساسات را نه امور فرعی، بلکه بهعنوان سازماندهی کننده اصول زندگی انسانها در نظر میگیرد.
بروزِ اشتیاق و اندوه با ترکِ انزوا، ابزار قدرتمندی برای برانگیختن پیوند و اشتیاق ازدسترفته زوجین در خانواده است. وقتی این پیوند احیاء شد، به منبعی همیشگی از آرامشِ متقابل تبدیل میشود، حائلی که زن و شوهر را در برابر استرسهای فراوان زندگی محافظت میکند. در آن وقت، زوجها میتوانند بهتنهایی مشکلاتشان را حل کنند.
چه زوجهایی به این مشاوره ازدواج نیاز دارند؟
این روش خصوصاً زمانی مفید است که زوجها با پریشانیِ عاطفی به مشاوره مراجعه میکنند یا آنقدر احساسِ بیگانگی میان آنها وجود دارد که ممکن است فکر کنند رابطهشان ترمیمناپذیر است.
چنین زوجهایی ممکن است در رابطه مشترک خودْ خشم شدید، ترس، غم و اندوه، فقدان اعتماد یا احساسِ خیانت را بروز دهند. به نظر میرسد چنین احساسات منفیِ قدرتمندی، نوعی ابراز اعتراض و ناامیدی به دلیل از دست رفتن همراهی و احساسِ طرد فیزیکی و عاطفیِ متعاقب آن است. بعلاوه باور بر این است که در وجود چنین زوجهایی احساس ترس، درماندگی و دوستداشتنینبودن نهفته است.
زوجدرمانی هیجان مدار همچنین برای زوجها و افرادی مفید است که در ابراز احساسات در خانواده مشکل دارند یا باور دارند انجام این کار نشانه ضعف است.
در نقطه مقابل، به کسانی که در کنترل احساسات خود مشکل دارند نیز یاری میرساند. گمان میرود واکنش شدید این افراد نتیجه هشدارهای احساسی ناشی از ترسِ طرد شدن است.
در این زوجدرمانی شاهد چه چیزی خواهیم بود؟
این درمان معمولاً شامل یک دوره 8 تا 20 جلسهای، بهصورت هفتهای یکبار است. درمانگر پس از گرفتن شرححال از زوجین، الگوهای تعامل آنها را زیر نظر میگیرد.
از زوجها خواسته میشود تا حادترین مسائل خود را مشخص کنند و کارشناس مربوطه از طریق دیدن، شنیدن و پرسیدن؛ ترسها و ناامنیهای پنهانی که زمینهساز الگوهای مخرب تعامل زوجین هستند را مییابد.
چند جلسه اول معمولاً به تنشزدایی از واکنشهای عاطفی و پریشانیهای زوجها اختصاص دارد. آنها میآموزند که الگوهای واکنش عاطفی خود را توسعه دهند تا بتوانند نیازهای همسرشان را داده و به آنها پاسخگو باشند.
مرحله دوم درمان به احیای پیوند عاطفی عمیق میان زوجین اختصاص دارد. هدفْ ایجاد فضایی امن است که به زن و شوهر کمک کند تا گارد خود را باز کنند، به یکدیگر آرامش دهند و تکیهگاه امنی برای هم در کاوشِ جهان و رشد فردی و زناشویی باشند.
درمانگرانِ این روش، فقط ناظر نیستند، بلکه عضوی فعّال در فرایندِ درماناند. بخش بسیار مهمی از روند درمان این است که چنین رفتارهای بیگانه سازی مانند خشم یا کنارهگیری را نه بهعنوان بیماری، بلکه بهعنوان شیوههای نادرستِ برقراری ارتباط، موردبازنگری قرار دهیم.
چنین کاری به زوجین فرصت میدهد تا احساساتِ عمیق خود را نسبت به یکدیگر و آنچه از همسر خود میخواهند ابراز کنند.
درنهایت، در جلسات آخر تلاش میشود دستاوردهای جلسات قبلی تثبیت شود. بهعنوانمثال، حالا با بازسازی نظامِ حمایت متقابل میان زوجین، عموماً از آنها خواسته میشود تا در مورد مشکلی قدیمی یا جاری بحث کنند، تا بتوانند راهحلهای جدیدی پیدا کنند.
آموزشهای هیجانمدارِ ازدواج چگونه کار میکنند؟
در این شیوه، تجربیات و عکسالعملهای عاطفی در محور درمان قرار دارند. این درمان، مبتنی بر نظریه دلبستگی و اهمیتی است که به ارتباط با دیگران میدهد. این دیگران، ممکن است وابستگانِ گوشتی و خونی باشند که در حال حاضر فرد احساس بیگانگی با آنها میکند.
ممکن است درونیِ خودمان باشند، یعنی یک بازنمایی ذهنی که همه ما از چهرههای مهم زندگی خود داریم و اغلب روابط خود را حول آن شکل میدهیم. یا حتی ممکن است بخشی از خودمان باشند.
نیاز به دیگران در مغز ما تعبیهشده است. تنها ارتباط، آن احساس ایمنی لازم برای رشد، خطرپذیری، توسعه و کاوش جهان را به ما میدهد. در غیاب ارتباط، سیستم عصبی مغشوش میشود و افراد در معرضِ آسیب، فقدان شجاعت و احساس درماندگی قرار میگیرند.
درمان هیجان مدار، ماهیتِ ارتباطات ما و احساساتی که از دل آنها بیرون میآید را بررسی میکند. همچنین به مراجعهکنندگان یاری میرساند فعالانه روابط خود را بازسازی کنند تا مسیر را برای تجربیات جدید و باارزشتر در خانواده هموار کنند.
از یک درمانگرِ هیجانمدار چه انتظاری داشته باشیم؟
درمانگرِ هیجان مدار یک متخصص بهداشت روان است که آموزش و تجربه بیشتری در درمان هیجانمدار دارد. مانند سایر درمانگران، این درمانگران نیز برای گوش دادن همدلانه، ملاحظه دیدگاه همه طرفینِ رابطه و تشخیص نقاطِ اغلبْ پنهان اختلاف و منابع آنها آموزشدیدهاند.
از آنجاییکه آنها در صورتبندی مجدد مشکلات مهارت دارند، هم زن هم شوهر اهدافی سازنده را حتی در مخربترین رفتارها خواهند دید.
توصیه میشود به دنبال درمانگری باشید که نهتنها خوب آموزشدیده باشد، بلکه تجربه استفاده از این نوع روش درمانگری را برای درمان افرادی مشابه شما، داشته باشد. مانند تمام انواع زوجدرمانیها، یافتن درمانگری که با او احساس راحتی کنید، نیز مهم است.
جمعبندی
در درمان هیجان مدار، تمرکز بر بهبود رابطه زوجها بهواسطه احیای پیوندهای فیزیکی و عاطفی آنهاست. احساسات در مرکز این روش درمانی قرار دارند. به لحاظ نظری این روش مبتنی بر نظریه دلبستگی و اهمیت حضور دیگران در زندگی ما است، نظریهپردازان زوجدرمانی هیجان مدار، باور دارند ارتباط با دیگران احساس ایمنی لازم برای رشد، خطرپذیری و کاوش جهان را به ما میدهد.
در نظر داشته باشید که جامعهی هدف این روش زوجهاییاند که دچار هر نوعی از پریشانی عاطفی هستند. طی جلسات این مشاوره، درمانگرِ مجرب و ترجیحاً موردپسند شما، به تنشزدایی از عواطف زوجها و احیای درستِ و سالم آنها مبادرت میورزد.
منبع
این مطلب برگرفته از مقاله «Emotionally Focused Therapy» از وب سایت «Psychology Today» است.