مقدمه

   خانواده را مؤسسه یا نهاد اجتماعی معرفی کرده اند که ناشی از پیوند زناشویی زن و مرد است. از جمله مظاهر زندگی اجتماعی انسان، وجود تعامل سالم و سازنده میان انسانها و برقرار بودن عشق به همنوع و ابراز صمیمیت[1] و همدلی[2] به یکدیگر است. خانواده، محل ارضای نیازهای مختلف جسمانی، عقلانی و عاطفی است و داشتن آگاهی از نیازهای زیستی و روانی و شناخت چگونگی ارضاء آنها و تجهیز شدن به تکنیک ها شناخت تمایلات زیستی و روانی ضرورتی انکارناپذیرمی باشد(ری[3]،2013). همچنین خانواده به عنوان یک گروه اجتماعی دربرگیرنده بیشترین، عمیق­ترین و اساسی­ترین مناسبات انسانی است؛ و منبع اولیۀ نیازهای اساسی فرد محسوب می­شود. بهداشت روانی نسل­های جامعه در گرو تأمین بهداشت روانی خانواده به عنوان یک کانون مملو از محبت و آرامش برای تحول در رشد استعداد­ها­ست که هرگونه آسیبی به آن، نسل آینده را از آثار سوء خود مصون نخواهد گذاشت و سازمان­های اجتماعی زیادی را درگیر خود خواهد ساخت (کاملی، 2012). ماهیت جو عاطفی خانواده، شامل روابط والدین نسبت به فرزندان، فرزندان نسبت به یکدیگر و والدین نسبت به هم است (نوابی، 1390). رابطۀ زناشویی به عنوان مهمترین و اساسی­ترین رابطه انسان توصیف شده است، زیرا ساختاری اولیه را برای بنا نهادن رابطۀ خانوادگی و تربیت کردن نسل آینده فراهم می­سازد (لارسون[4]، هولمان[5]، 2014).

   علاوه بر این صفات طرفین در یک رابطه صمیمانه باید قادر به تحمل مقابله و گذشت از اشتباهات و نقص های ناگزیر یکدیگر باشند. بخشودگی[6] اجازه نمی دهد که عواطف منفی بازدارنده صمیمیت، بر فرد غلبه نماید و این واکنش (بخشودگی) معرف ظرفیت شناختی پیچیده تر شخص است. بخشودگی اجازه می دهد روابط استمرار یابند و با وجود تهدیدها، صمیمیت تقویت گردد (فقیهی و همکاران، 1394). از این رو بخشودگی ابزار مهمی در حفظ و تداوم روابط جدی و بلند مدت است (احتشام زاده و طبیبی، 1390). بخشودگی خصیصه ای است که ادیان آسمانی به طرق مختلف انسان را به رعایت آن توصیه می کنند و آیات و روایات متعدد نیز دال بر اهمیت بخشایش از دیدگاه آیین های الهی است. به اعتقاد ورثینگتون و همکاران تعهد مذهبی به افراد کمک می کند که راحت تر دیگران را مورد عفو قرار داده و از خطاهای آنها بگذرند زیرا در ادیان بزرگ دنیا تأکید بسیاری بر بخشایش شده و آنهایی که تعهدات مذهبی قوی تری دارند به پیروی از اصول مذهبی احتمال بیشتری دارد که در زندگی گذشت نمایند (عسکری، روشنی، ابافت و ضمیری، 1390؛ به نقل از وید و کیدول[7]، 2010). از دیگر فرایندهای زیر بنایی که  ذهن از طریق آن نقش رو به جلو را ایفا می کند، ذهن آگاهی است (محمدی و همکاران،1391؛ به نقل از جی یر و بامیستر[8]، 2015). حضور ذهن[9] صحیح بدان معنا است که شخص آگاهی خود را از گذشته و آینده به حال حاضر معطوف کند. زمانی که فرد در حال حاضر حضور داشته باشد، واقعیت را با تمام جنبه های درونی و بیرونی اش می بیند و در می یابد که ذهن به دلیل قضاوت و تعبیر و تفسیرهایی که انجام می دهد دائما در حال نشخوار و گفتگوی درونی است (گوردن و همکاران[10]، 2015). وقتی فرد در می یابد که ذهن دائما در حال تعبیر و تفسیر است قادر می شود با دقت بیشتری به افکار خود توجه کند و بدون بیزاری یا قضاوت آنها را مورد بررسی قرار دهد و علت وجود آنها را دریابد.(انریگ و همکاران[11]، 2016) تمرین حضور ذهن این توانایی را به فرد می دهد که دریابد « افکار صرفا افکار هستند» و زمانی که می فهمد افکارش ممکن است حقیقت نداشته باشند راحت تر می تواند آنها را رها کند. انسان همواره پیام ها یا صداهایی را از طریق ذهن استدلالی خود می شنود (وستنج و همکاران[12]، 2016). بسیار مهم است که وی از پیام هایی که در طی فکر کردن از ذهن خود می شنود آگاه باشد، درگیر افکارش نشود و بتواند آنها را رها کند. علاوه بر این فرد با مشاهده دقیق واقعیت درونی[13] خود درمی یابد که خوشحالی، کیفیتی نیست که وابسته به عناصر بیرونی و تغییرات دنیای بیرون باشد و زمانی اتفاق می افتد که فرد وابستگی به افکار، موضع گرفتن و برنامه های ذهنی از پیش تعیین شده را رها کند و در نتیجه رفتارهای خودکاری را که برای رسیدن به موقعیتهای لذت آور یا فرار از موقعیت های دردناک انجام می دهد، کنار بگذارد و به رهایی برسد (بنسون[14]، 2015). یکی از اصول مهم در حضور ذهن « رها کردن»[15] است (موسوی، 1393). این دو یعنی جسم و روح سالم به کمک هم به یک زندگی زناشویی شادی بخش منجر خواهد شد و زوجها برای رسیدن به یک زندگی رضایت بخش باید به رشد ذهنی برسند (بریگن[16]، 2013).

   نریمانی، آریاپوران، ابوالقاسمی و احدی، (1395) در پژوهشی تحت عنوان اثر بخشی روش های آموزش ذهن آگاهی تنظیم هیجان و عاطفه و خلق 47 نفر از جانبازان شیمیایی مرد به این نتیجه رسیدند که آموزش ذهن آگاهی مبنی بر کاهش استرس و تنظیم هیجان نسبت به گروه کنترل به طور معنا داری به افزایش عاطفه مثبت و کاهش خلق منفی اثر بخش بوده است. مطهری و همکاران (1395) در پژوهش خود تحت عنوان اثربخشی حضور ذهن بر کاهش دلزدگی زناشویی مادران داراي فرزند مبتلا به نقص توجه-  بیش فعالی بر روی 24 مادر کودکان مبتلا به بیش فعالی که به طور در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش  کنترل گماشته شدند به این نتیجه رسیدند که آموزش ذهن آگاهی به طور معناداری بر دلزدگی زناشویی و مولفه های آن در مادران کودکان بیش فعال موثر بوده و مادران گروه آزمایش کاهش معناداری را در دلزدگی زناشویی نشان دادند. ریبل و همکاران[17] (2017) تاثیر ذهن آگاهی را در کیفیت طیف نامتجانسی از افراد با علائم روانشناختی  و جسمانی متفاوت مورد ارزیابی قرار دادند. بیماران در یک برنامه 8 هفتگی ذهن آگاهی شرکت کردند و روزانه 20 دقیقه تمرین ذهن آگاهی انجام می دادند. نتایج حاصل از ارزیابی نشان داد که این روش در بهبود شاخص های کیفیت زندگی بیماران فوق موثر است و این تاثیرات در پیگیری یکسال بعد دوام داشته است. بددو و همکاران، [18] (2017)  به پژوهشی مبنی بر رابطه ظرفیت خودکنترلی و بخشودگی با ویژگی های شخصیتی پرداختند. 120 دانشجوی زن در پژوهش شرکت کردند. در مجموع نتایج نشان داد  ترکیب خودکنترلی و بخشودگی با ویژگی های شخصیتی  برون گرایی و گشودگی ارتباط دارد. پژوهش بریل هرت، [19] (2017) در بررسی رابطه راهبردهای تنظیم هیجان با رضایت از زناشویی و ذهن آگاهی  بر روی 120 نفر از زنان مراجعه کننده به مراکز مشاوره نشان داد که ارتباط مثبت و معنی داری بین رضایت از زندگی و ذهن آگاهی وجود دارد. به طوریکه در این افراد هیجان های خشم و ترس بیش از هیجان شادی می باشد. با توجه به آنچه که گفته شد، مجاورت بدون صميميت و بخشودگی در زندگی زناشویی هميشه مخرب است. هنگامي كه ارتباط متوقف مي شود، انرژي عشق به آزردگي و خشم تبديل مي شود و در نتيجه، منازعه هاي فراوان، طعنه هاي خجل كننده، انتقادهاي مكرر، عدم علايق جنسي و يا پناه بردن به سكوتي يخ گونه را موجب مي شود (سهرابي، 1391). اختلافات جنسی می توانند نتایج زیان باری را به همراه داشته باشند و همانطور که مازلو درسلسله مراتب نیازها بیان می کند که ارضای نیازهای بالاتر مستلزم ارضا نمودن نیازهای پایین تر است، زوجین نیز با وجود تعارضات و به دلیل برآورده نشدن نیاز آنها به عشق و محبت و احترام ممکن است نتوانند به خود شکوفایی دست یابند و علاوه بر آن فرزندان را نیز در این اثرات زیان بار سهیم می کنند و باعث می شود که حتی نیازهای سطح پایین آنها از جمله نیاز به محبت و امنیت تامین نشود و این امر موجب عدم دستیابی کودکان به نیازهای سطح بالاتر و رسیدن به خود شکوفایی و تکامل می شود. علاوه بر این ها یکی دیگر از عواملی که برای رضایت زناشویی مهم است سازگاری نقش جنسی می باشد. سازش های نقش جنسی در دوران بزرگسالی اولیه شدیدا دشوارند. اکثر دختران نوجوان می خواهند وقتی به بزرگسالی می رسند نقش همسران و مادران را ایفا کنند ولی در عین حال مایل نیستند که همسران و مادران سنتی باشند یعنی نسبت به شوهرانشان در مقام پایین تری قرار بگیرند و قسمت عمده وقت خود را به خانه و فرزندان اختصاص دهند و بیرون از خانه مشغله ای نداشته باشند. بدیهی است این دیدگاه عمدتا از فرهنگ حاکم بر جامعه متاثر می شود که اغلب خانه داری را کار ارزشمندی تلقی نمی کنند.با توجه به مطالب فوق و از آنجا كه پيوند زناشويي يك رابطه دو طرفه است و زنان در بسترسازي مناسب اين روابط نقش انكارناپذيري دارند؛ و علاوه بر اينكه خودشان يكي از اركان اين روابط هستند، در به تكامل رساندن آن و استحكام روابط و پايه هاي خانواده نقش مهمي ايفا مي كنند. از این رو در پژوهش حاضر رابطه ذهن آگاهی و بخشودگی با رضایت زناشویی در والدین دانش آموزان مقطع متوسطه دوم ناحیه دو  شهر رشت بررسی شد.

روش

   جامعه آماری پژوهش حاضر را کلیه والدین دانش آموزان دختر مقطع متوسطه دوم ناحیه دو شهر رشت به تعداد 7500 نفر تشکیل می دهند که تعداد 382 نفر با استفاده از جدول مورگان  با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده برای پژوهش حاضر انتخاب شدند. در ابتدا مدارس به صورت تصادفی انتخاب و محققین که مدرسان آموزش خانواده بودند در قالب کلاس های آموزش خانواده به مدارس مراجع و با همکاری مدیر مدرسه از اولیای انتخاب شده دعوت به عمل آمد و پس از برگزاری کلاس های مورد نظر یکی از محققین پرسشنامه های مربوطه را توضیح و به جمع آوری داده ها پرداخت.

ابزار

شاخص رضایت زناشویی IMS والتر دبلیو. هودسن (1992): شاخص رضایت زناشویی بنا به اظهار، توسط والتر دابلیو هودسن با هدف اندازه گیری مشکلات رابطه زناشویی طراحی شده است. این پرسشنامه یک ابزار ۲۵ سؤالی است و برای اندازه گیری میزان، شدت یا دامنه مشکلات زن و شوهر مورد استفاده قرار می گیرد. این آزمون دارای دو نمره برش است یک نمره ۳۰ که نمرات بیش از ۳۰ دال بر مشکلات بالینی قابل ملاحظه است. دومین نمره برش ۷۰ است که نمرات بالاتر از آن همیشه حاکی از استرس شدید مراجع است. در این پرسشنامه دامنه نمرات بین 25 تا 125 می باشد. آدامز و جونز در 6 پژوهش گوناگون برای رسیدن به پایایی و روایی پرسشنامه، آن را در مورد 417 نفر متاهل، 347 نفر مجرد و 46 نفر مطلقه اجرا کردند. در این مطالعات همبستگی هر پرسش با نمره کل پرسشنامه بالا و معنادار بود. پایایی کل پرسشنامه 82% گزارش شد. در پژوهش زارعی و حسینقلی (1392) نیز ضریب آلفای کرونباخ 80% به دست آمد. در اعتباریابی آزمون توسط (شاه سیاه، بهرامی و محبی، 1388) روایی محتوایی توسط اساتید دانشگاه اصفهان تایید و آلفای کرونباخ 85% به دست آمد. پایایی این شاخص طبق گزارش سازنده اصلی ۹۶% است و در پژوهش  پرویزی (1389) نیز آلفای کرونباخ این پرسشنامه ۹۷% به دست آمد.

پرسشنامه مهارت های ذهن آگاهی کنتاکی: پرسشنامه مهارت های ذهن آگاهی کنتاکی  (KIMS)توسط بیر، اسمیت و آلن در سال ۲۰۰۴ تدوین شده است. این پرسشنامه دارای ۳۹ ماده می‌باشد و برای اندازه‌گیری چهار مولفه ذهن‌آگاهی طراحی شده است که عبارتند از: مشاهده‌گری[20]، توصیف بدون برچسب[21]، عملکرد همراه با آگاهی[22] تمرکزگری و پذیرش بدون قضاوت)[23]. فرم انگلیسی این مقیاس در آغاز دارای ۷۷ سوال بود که به ۳۹ گویه کاهش یافت. این پرسشنامه در یک طیف لیکرت پنج درجه‌ای از خیلی به ندرت تا اکثراً نمره‌گذاری می‌شود. حداقل و حداکثر نمرات در این پرسشنامه 39 و 195   می باشد.  بر اساس نتایج، همسانی درونی عامل ها مناسب بود وضريب آلفا در گستره ای  بين75/0    ( در عامل غير واکنشی بودن) تا91/0 ( درعامل توصيف) قرار داشت. همبستگی بين عامل ها متوسط و درهمه موارد معنی دار بود و در طيفی بين 15/0 تا 34/0 قرار داشت (نئوسر، 2010؛ نقل از احمدوند، 1391).  همچنین در مطالعه ای که بر روی اعتبار یابی و پایائی این پرسشنامه در ایران انجام گرفت، ضرایب همبستگی آزمون- باز آزمون پرسشنامهFFMQ  در نمونه ایرانی بین 57/0=r مربوط به (عامل غیر قضاوتی بودن) و 84/0=r  (عامل مشاهده) مشاهده گردید. هم چنین ضرایب آلفا در حد قابل قبولی (بین 55/0=α مربوط به عامل غیر واکنشی بودن و83/0=α مربوط به عامل توصیف) بدست آمد (احمدوند، 1391). عسگري، پاشا و امینیان (1388)، پایایی نسخه فارسی این مقیاس را بر اساس آلفاي کرونباخ و روش تصنیف به ترتیب 86/0 و 80/0 گزارش کرده اند.

پرسشنامه بخشودگی بین فردی: این پرسشنامه دارای ۲۵ سوال بوده و هدف آن سنجش میزان بخشودگی بین فردی و ابعاد آن در افراد مختلف (ارتباط مجدد و کنترل انتقامجویی،‌ کنترل رنجش، درک و فهم واقع بینانه) است. نمره گذاري مقياس نهايي25 ماده اي بخشودگي بين فردي (25-IFI) به شکل لیکرت صورت گرفته است. از این مقیاس یک نمره کلی برای بخشودگی بین فردی و سه نمره برای خرده مفیاس های آن به دست آمده است. نمره گذاری در این پرسشنامه در طیف لیکرت می باشد که کاملاً مخالف (1)، مخالف (2)، موافق (3)، و کاملا موافق (4) انجام می شود.بدین ترتیب نمره حداکثر برای کل مقیاس 100 و حداقل 25 می باشد. کسب نمره بالاتر نشان دهنده بخشودگی خطای دیگران است. برای خرده مقیاس اول با نام پیشنهادی ارتباط مجدد و کنترل انتقام جویی[24] که شامل 12 ماده است، بالاترین نمره 48 و پایین ترین نمره 12 می باشد، برای خرده مقیاس دوم، کنترل رنجش[25] که دارای 6 ماده می باشد بالاترین نمره 24 و پایین ترین نمره 6 می باشد. برای درک واقع بینانه [26]که دارای هفت ماده ، بالاترین نمره 28 و پایین ترین نمره 8 می باشد. احتشام زاده (1388) برای خرده مقیاس ها میزان اعتبار بین 55/0 تا 86/0 به دست آمد و برای مقیاس بخشودگی میزان اعتبار و روایی 84/0 بدست آمد.

یافته ها

   برای بررسی رابطه بین بخشودگی و ذهن آگاهی با رضایت زناشویی از ضریب همبستگی پیرسون استفاده شد. در جدول 1 ماتریس همبستگی رابطه این متغیرها گزارش شده اند.

جدول 1 ماتریس همبستگی رابطه بخشودگی و مولفه های آن  و ذهن آگاهی و مولفه های آن  با رضایت زناشویی

   با توجه به جدول 1، بین بخشودگی و مولفه های آن با رضایت زناشویی و بین ذهن آگاهی و مولفه های آن با رضایت زناشویی رابطه مثبت و معنی داری وجود دارد. (01/0>P).

برای بررسی سهم باورهای ذهن آگاهی و بخشودگی در پیش بینی رضایت زناشویی، از رگرسیون چندگانه به صورت گام به گام استفاده شد. برای پیش بینی رضایت زناشویی از روی ذهن آگاهی و بخشودگی  وارد معادله شده و معنی داری خود را در طی گام ها حفظ نمودند. در جدول 2 نتایج تحلیل رگرسیون گزارش شده اند.

جدول 2-  خلاصه مدل رگرسيون، تحليل واريانس و مشخصه هاي آماري رگرسيون رضایت زناشویی بر متغیرهای پیش بین

   بر اساس نتایج مندرج در جدول 2 می­توان نتیجه گرفت در تبیین رضایت زناشویی از روی متغیرهای پیش بین، مجموع متغیرهای پیش بین 33/0 R²= از واریانس متغیر ملاک را تبیین و پیش بینی می کنند یعنی متغیرهای پیش بین 33/0 درصد نمره رضایت زناشویی را تبیین می کنند. این یافته نشان می دهد که این دو متغیر به صورت معنی داری قادر به پیش بینی رضایت زناشویی هستند. در جدول 3 نیز ضرایب رگرسیون استاندارد نشده و استاندارد شده و بررسی معنی داری این ضرایب گزارش شده اند.

جدول 3 ضرایب رگرسیون گام به گام رضایت زناشویی روی متغیرهای پیش بین

با توجه به جدول 3 رابطه بین  باورهای ذهن آگاهی بر رضایت زناشویی (51/0) می باشد. آماره t این اثر (13/6) می باشد که در سطح 001/0 معنی دار است. با توجه به این یافته ها می توان گفت که با افزایش باورهای ذهن آگاهی  میزان رضایت زناشویی افزایش می یابد . براساس نتایج جدول 3 معادله رگرسیون غیر استاندارد رضایت زناشویی از روی متغییر ذهن آگاهی به صورت زیر می باشد:

Y= a+ b₁X₁

رضایت زناشویی= (18/1%0) + (232/0) ذهن آگاهی

معادله رگرسیون استاندارد نیز به این صورت نوشته می شود:

Z= B₁Z₁+ B₂Z₂

رضایت زناشویی= (16/1/0)×  (023/0) *ذهن آگاهی

ارقام مندرج در این معادله به این معناست که با افزایش یک واحد انحراف استاندارد در ذهن آگاهی  به اندازه 023/0 انحراف استاندارد رضایت زناشویی افزایش می یابد .

جدول 4-نتایج تحلیل واریانس چند متغیره در بررسی تفاوت بین متغیرها در زنان و مردان

    با توجه به یافته های جدول فوق بین زنان و مردان به لحاظ متغییرهای ارتباط مجدد (92/2=F؛ 090/0=SIG)؛ کنترل رنجش  (32/4=F؛ 040/0=SIG) درک واقع بینانه (38/5=F، 022/0=F)  مورد بررسی تفاوت معناداری در سطح 05/0>P وجود دارد. اما بین نمره کل بخشودگی تفاوت معنادار نبود. همچنین بین نمرات ذهن آگاهی و مولفه های آن تفاوت معنادار نبود. همچنین  با توجه به یافته های جدول فوق بین زنان و مردان به لحاظ متغیر رضایت زناشویی تفاوت معناداری وجود ندارد. از این رو فرضیه ما مبنی بر تفاوت بین دو گروه بر حسب جنسیت رد شده است.

بحث و نتیجه گیری

   هدف این پژوهش بررسی رابطه ذهن آگاهی و بخشودگی با رضایت زناشویی در بین والدین دانش آموزان دختر مقطع متوسطه دوم ناحیه دو شهر رشت بود. نتایج پژوهش حاکی از آن بود که بخشودگی زوجین باعث افزایش رضایت­مندی زناشویی در خانواده شده است. همچنین نتایج نشان داد که مولفه های ذهن آگاهی هم در افزایش رضایت زناشویی نقش داشته است. این نتیجه با دستاوردهای قبلی افرادی مانند دی­بلاسیو و بندا[27](2013)، تاوسینت و وب[28](2015)، کارامانس، ون­لانج، اورکرک(2016)، وانستیوگن و اوراتینکال[29](2013) که در آن­ها ثابت شده که بخشودگی، پیش­بینی­کننده­ی معنی­دار پرخاشگری، رضایت زناشویی و سازگاری، سلامت روانی و رضایت از زندگی در میان زوجین بوده و باعث ارتقای کیفیت روابط بین زوجین شده و افسردگی آن­ها را کاهش می­دهد، هم­سو می­باشد. با توجه به نتایج حاصل باید گفت که بخشودگی می­تواند تغییرات مثبتی را در سلامت عاطفی ایجاد کند، سلامت جسمانی و روانی را افزایش دهد، حس قدرت و توان فردی را بازیابی کرده و بین صدمه­دیده و صدمه­زننده مصالحه ایجاد کند. بخشودگی یک فرایند معنوی و هیجانی است که از یک فرایند شبه­مرحله­ای عبور می­کند که شامل شوک و انکار، آگاهی از مورد سوءاستفاده و آزار قرار گرفتن، احساس صدمه دیدن، ماتم، خشم و تنفر و فرصتی برای ابراز این احساسات به دیگران، نیاز به پذیرش این که آن­ها اشتباه کرده­اند و امکان اجرای عدالت، بازسازی مرزها و زندگی را با گذشت سپری کردن، است. شبه­مرحله­ای بودن به این معنا است که مراجع باید در طول درمان، فرصت لازم برای کار مناسب و کافی از طریق مواجهه با فرایند شفایابی را داشته باشد، زیرا عدم آمادگی در بخشیدن می­تواند به احساسات حل نشده­ای مانند ماتم، خشم و تنفر منجر شود.همچنین نتیجه بدست آمده با تحقیقات نریمانی،آریاپوران، ابوالقاسمی و احدی، (1395)، مطهری و همکاران (1395)، ریبل و همکاران (2017)، بددو و همکاران، (2017)  همسو می باشد. نتیجه­ی واقعی بخشودگی، تعهد به تغییر رفتار و تلاشی برابر برای جبران قصورها است. بخشودگی می­تواند تعاملات منفی زوجین را از بین برده و آن­ها را در اتحادی دوباره به هم نزدیک کند. نتیجه­ی چنین اتحادی افزایش رضایت از زندگی مشترک و تلاشی منطقی برای حل تعارضات اجتناب­ناپذیر زندگی مشترک است که در نتیجه­ی آن زوجین می­توانند عملکرد سالم خود را بازیافته و این الگو علاوه بر تضمین سلامت روانی در نسل­های بعدی هم تداوم یابد. کسانی که بخشودگی را انتخاب نمی­کنند در واقع به خود صدمه می­زنند، زیرا به خود اجازه نمی­دهند که روابط محبت­آمیزی را که نیازمند آن هستند، داشته باشند. افرادی مانند هوپ [30](2013)، و فلانیگان (2013) به ظرفیت بخشودگی در رضایت زناشویی و ترمیم روابط گذشته پرداخته­اند. این ترمیم به حدی است که حتی وقتی متخلف درگذشته است نیز موثر واقع می­شود. مطابق نظر برگین (2001) فرایند جذب درد که در بخشودگی اصیل اتفاق می­افتد می­تواند از انتقال بین نسلی این درد جلوگیری کرده و سلامت روانی نسل آینده را تضمین کند. از طرف دیگر افزایش سطح حضور ذهن (ذهن آگاهی) این امكان را به افراد مي دهد تا پيوسته فرايندهاي شناختي خود را تحت نظر و دقت قرار دهند و اشكالات موجود در رسيدن به هدف را شناسايي و آن ها را اصلاح كنند و در نتیجه انگیزه برای پیشرفت در انها افزایش یابد. خودتنظيمي پيامدهاي ارزشمندي در فرآيند يادگيري، آموزش و حتي موفقيت در زندگي دارد سازگاري و موفقيت در محیط مستلزم آن است كه افراد با توسعه خودتنظيمي يا فرآيندهاي مشابه، شناخت، عواطف يا رفتارهاي خود را گسترش داده و تقويت كنند تا بدين وسيله بتوانند به اهدافشان برسند. با توجه به نتایج فوق هر چه افراد در مولفه های مربوط به ذهن آگاهی از قبیل توجه به محرکهای بیرونی و درونی مثل احساسات و هیجانات و عواطف، عمل کردن همراه  با هوشیاری و حضور ذهن کامل در هر لحظه بودن، که در تضاد با عمل مکانیکی است و غیر قضاوتی بودن به تجربه درونی به افکار و احساسات، تواناتر باشند می توانند اضطراب درونی را کاهش دهند و به سلامت روانی بیشتری دست یابند.

   با این حال بخشودگی و حضور ذهن که یک مولفه ی شناختی است، اکسیری برای حل تمام مشکلات خانواده نیست. گاه تضادها و اختلافات خانوادگی کاربرد بخشودگی را در خانواده­ درمانی دشوار      می­سازد. به ویژه این که این اختلافات معمولا ماهیت دوسویه دارند. از طرف دیگر شناخت ناکافی از ساز و کارهای اثربخشی بخشودگی، استفاده از این مداخله­ی درمانی را محدود می­سازد. علاوه بر این، باید در نظر داشت که بخشودگی نیز همواره امکان­پذیر نیست، بعضی ترجیح می­دهند که آن را ادامه ندهند، عده­ای درصدد انتقام­جویی هستند. هم­چنین مسایل بنیادی وجود دارد که تحقیقات کافی راجع به آن­ها صورت نگرفته است. برای مثال این که کدام شرایط نشان می­دهد بخشودگی به نفع چه کسی هست یا نیست، یا چه زمانی بخشودگی در فرایند درمان بهترین فایده را دارد.

منابع

احتشام زاده، عذرا. طیبیچ، بتول.(1390). تأثيـر آموزش مهارت هاي شناختـي، ارتباطـي، رفتاري و حل تعارض بر صميميت زوجين شاهد و ايثارگر، طرح پژوهشي، بنياد شهيد اصفهان.

تیرگری، لی.(1394). مقایسه سطوح هوش هیجانی و رضامندی زناشویی و رابطه ساختاری آنها در زوجین ناسازگار و سازگار شهرستان ساری در سال 1394، چکیده مقالات دومین کنگره سراسری آسیب شناسی خانواده در ایران، تهران: دانشگاه شهید بهشتی، ص101.

عسکری، علی. روشنی، مریم. (1390). تاثیر آموزش هوش هیجانی بر رضایت زناشویی و خودکارآمدی جنسی زوجین مراجعه کننده به مراکز مشاوره شهر اصفهان، فصلنامه دانشگاه آزاد خوارسگان، سال ششم، شماره 8، صص45-51.

فقيهي، سمانه.  نعيم آبادي، الهام.(1394). بررسي اثربخشي آموزش مهارت هاي جنسي بر رضايت زناشويي دانشجويان دختر متأهل دانشگاه فردوسي مشهد، خلاصه مقالات چهارمين كنگره خانواده، چكيده مقالات نخستين كنگره سراسري آسيب شناسي خانواده در ايران.

لاريجانـي، محمد. (2011). بررسی و تعیین میزان چگونگـی کـارآمدی خانواده و سنجش تأثیـر آن بر موفقيت  تحصیلی دانش آموزان، رساله دكتري، دانشگاه ملي دولتي تاجيكستان.

مطهری، زهرا سادات. خدابخش، احمدی. بهزاداپور، سمانه. آزموده، فاطمه. (1395). اثربخشی حضور ذهن بر کاهش دلزدگی زناشویی مادران داراي فرزند مبتلا به نقص توجه-بیش فعالی، فصلنامه مشاوره و روان درمانی خانواده، سال سوم، شماره 4، زمستان 1395.

موسوی، معصومه. (1393). بررسي مشكلات مربوط به صميميت، زوجين وتاثيرارتباط درماني زوجين بر آن، پايان­نامه كارشناسي ارشد، تهران: دانشگاه الزهراء.

نریمانی، محمد. آریان پوران، سعید. ابوالقاسمی، عباس. واحدی، بتول.(1395). مقایسه اثربخشی آموزشهای ذهن آگاهی و تنظیم هیجان بر سلامت روان جانبازان شیمیایی، مجله رواشناسی بالینی، 4: 72 – 61.

 نوابی، بتول. (1390). بررسی و مقایسه راهبردهای خودتنظیمی عاطفی در بین دانشجویان مبتلا به اختلالات اضطرابی و افسردگی با دانشجویان عادی شهر اصفهان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا (س).

Bedode. (2017) A Comparative Profile Analysis Of Neuropsychological Functioning In Patients With Schizophrenia And Bipolar Psychoses.Schizophrenia Research, 48, 7-15.

Benson Ck. (2015).Forgiveness And The Psychotherapeutic Process. Journal Of Psychology And Christianity; 11(1): 76-81.

Bergin Ae.(2015) Three Contributions Of A Spiritual Perspective To Counseling, Psychotherapy, And Behavior Change.Couns Values; 33: 21-31.

Brillhart. (2017) Psychometrice Propoties Of The Pearsin Version Of The Padua Inventory: Washington State University Revision (Pi-Wsur), Iran J PsychiatryL6): 12-18.

Diblasio And Benda. (2015) Self-Forgiveness: A Component Of Mental Health In Later Life.Res Aging 2015; 27: 267-89.

Edalati. Redzuan S. (2010).Till Lack Of Forgiveness Do Us Part: Forgiveness In Marriage. In: Worthington E. (Editor). Handbook Of Forgiveness. 1^st Ed. New York: Routledge; 2005: 207-26.

Enright R, Fitzgibbons R.(2016). Helping Clients Forgive: An Empirical Guide For Resolving Anger And Restoring Hope.1^st Ed. Washington:American Psychological Association: 11-57.

Geyer & Bamister. (2015) Marital Dissolution And Work Disability: A Longitudinal Study Of Administrative Data. European Sociological Review, 21(3), 259- 271.

Gordon K, Baucom D, Snyder D. (2015).Forgiveness In Couples: Divorce, Infidelity, And Couples Therapy. In: Worthington E. (Editor). Handbook Of Forgiveness. 1^st Ed. New York: Routledge; 2015: 407-22.

Larson , Holman.A. (2014) Self-Effecy  And Pain In Three Chronic Pain Samples: Comparing Caucasians And African Americans, Pain And Medicine, 6, 251-61.

Reibel. K (2017) Rumination And Psychological Distress Among Bereaved Partners. Journal Of Personality And Social Psychology, 72, 855–862.

Rye M, Pargament K.(2013) Forgiveness And Romantic Relationships In College: Can It Heal The Wounded Heart? J Clin Psychol 2013; 58: 419-41.

Toussaint And Webb.R (2015) Forgiveness And Its Associations With Prosocial Thinking, Feeling, And Doing Beyond The Relationship With The Offender. Pers Soc Psycholbull 2015; 31: 1315-26.

Vansteenwegen A, Orathinkal J. (2016). The Effect Of Forgiveness On Marital Satisfaction In Relation To Marital Stability. Contemp Fam Ther2016; 28: 251-60.

Weakildol.K (2010) Religious Homogeny And Marital Satisfaction:Couples That  Pray Together, Say  Together. So  Ciological  Viewpoints , Vol.20 , Top.